Autorka Harry'ego Pottera: - To kradzież mojej pracy

Rozprawa, rozpoczęta w poniedziałek w Nowym Jorku, ma zakończyć spór między J.K. Rowling (autorką powieści o Harrym Potterze) oraz wydawnictwem RDR Books, które zamierza wydać „HP Lexicon” – encyklopedię Harry’ego Pottera autorstwa Steve’a Vander Arka, 50-letniego bibliotekarza, jednego z największych miłośników tej powieści. Szerzej o kontekście całej sprawy pisaliśmy w niedzielę.

Sędzia Robert Patterson we wtorek sugerował, że spór można zakończyć poza sądem. Wczoraj ponownie apelował do stron o próbę zawarcia kompromisu. Argumentował, że jeśli się to nie uda i zostanie ogłoszony werdykt korzystny dla którejkolwiek ze stron, spór może przerodzić się w serię ciągnących się latami apelacji. Jak donosi Associated Press, prawnicy Rowling i RDR Books doszli już do porozumienia w pewnych kwestiach – ale tylko niektórych. Co więcej, obydwie strony są zdeterminowane, by kontynuować proces. Sądząc po dotychczasowym przebiegu finałowej rozprawy, o osiągnięcie pełnego porozumienia może być bardzo trudno.

Rowling: To kradzież mojej pracy

W poniedziałek przed sądem zeznawała Rowling. Przesłuchanie trwało kilka godzin. Na początku zaznaczyła, że nie chodzi jej o pieniądze (jej majątek szacowany jest na ponad miliard dolarów). Dodała też, że dokładnie zapoznała się z treścią „HP Lexicon”, czyli książki, której dotyczy spór. Wyrażała się o niej w sposób pogardliwy, nazywając ją niechlujną i niestarannie przygotowaną. – Uważam, że ta książka stanowi całkowitą kradzież mojej ciężkiej, 17-letniej pracy – stwierdziła.

Podtrzymała opinię, że „HP Lexicon” to na swój sposób plagiat powieści o Harrym Potterze. Jej zdaniem leksykon składa się głównie z faktów zawartych w samych książkach, tyle że alfabetycznie uporządkowanych. Według Rowling, brakuje szerszych analiz i komentarzy do poszczególnych haseł ze strony autora, Steve’a Vander Arka. Pisarka ma też zastrzeżenia odnośnie licznych cytatów wziętych prosto z siedmiu tomów Harry’ego Pottera. – To bezwstydna próba sprzedania ludziom dokładnie tych samych informacji, które mogą już znaleźć w samych powieściach – zaznaczyła. Wymieniła też kilka informacji błędnych, jakie znalazła w leksykonie.

Nie brakowało ostrych spięć między nią a prawnikiem RDR Books, Davidem Hammerem. – Czy pani zdaniem, „HP Lexicon” to tylko kserokopia pani książek? – pytał ten drugi. – Może coś odrobinę więcej niż kserokopia – odparła Rowling, na co Hammer dodał: - Jest osobne hasło, osobny tekst dla każdego z bohaterów. - Tak, więc to pana zdaniem największa zaleta leksykonu: ma tekst? - Stworzenie tego tekstu wymagało wiele pracy – podkreślił Hammer. - Tak, to prawda. Pamiętam tę pracę bardzo dobrze, bo sama ją wykonałam - ironizowała autorka Harry’ego Pottera.

Rowling odniosła się również do nagrody, jaką w 2004 r. przyznała internetowej wersji HP Lexicon jako jednej z najlepszych stron tworzonej przez fanów. Stwierdziła, że chciała docenić raczej wysiłek, jaki włożono w stworzenie leksykonu, a nie sam leksykon. Dodała, że teraz bardzo tego żałuje.

Pisarka zdradziła, że niedawno rozpoczęła prace nad własną encyklopedią Harry’ego Pottera. Z zamiarem tym nosiła się od dłuższego czasu i nie ukrywa, że wydanie „HP Lexicon” zaszkodziłoby jej planom. W poniedziałek dobitnie to potwierdziła: - Jeśli do rąk moich fanów dostałaby się cała masa takich „leksykonów”, nie wiem, czy miałabym jeszcze ochotę i serce, by dokończyć własną encyklopedię. Dodała, że z powodu procesu zawiesiła prace nad swoimi książkami, gdyż nie mogła skupić się na ich pisaniu.

Zeznania Rowling były momentami bardzo emocjonalne. Niektórzy obserwatorzy twierdzą, że nawet za bardzo. Ze łzami w oczach wspominała początki Harry’ego Pottera, gdy samotnie wychowywała córkę i z trudem wiązała koniec z końcem. - Nie ma odpowiedniego słowa, które oddałoby to, co znaczyło dla mnie pisanie Harry’ego Pottera - tłumaczyła. - Nie chcę płakać, bo jestem Brytyjką. Ale znaczyło to dla mnie odsuwanie na dalszy plan moich dzieci... wszystkiego.

Wydawnictwo obarczone odpowiedzialnością

Równie ciekawe było przesłuchanie autora kontrowersyjnego leksykonu - Steve’a Vander Arka. Bibliotekarz nakreślił sytuację, jaka zastała go w minionym roku, gdy postanowił wydać książkową wersję swojego leksykonu (w internecie tworzył go od 2000 r.). - Zawsze znajdowałem się w sytuacji, w której potrzebowałem dodatkowych pieniędzy - powiedział, dodając, że w październiku otrzymał wypowiedzenie z biblioteki, w której pracował.

Nieco wcześniej skontaktowało się z nim wydawnictwo RDR Books, proponując wydanie „HP Lexicon” w formie książkowej. Zapewniono Steve’a, że publikacja będzie zgodna z prawem. Mimo to autor kazał zawrzeć w umowie klauzulę mówiącą, że wydawnictwo bierze pełną odpowiedzialność za ewentualne konsekwencje prawne. Właśnie dlatego przedstawiciele RDR Books muszą teraz walczyć w sądzie z J.K. Rowling i Warner Bros.

Prawnik ze strony Warner Bros zadawał niewygodne pytania. Vander Arka pytano m.in., czy uczestniczył w wykładach na temat praw autorskich. Mężczyzna przyznał, że kilka razy miało to miejsce, gdyż potrzebne mu to było w pracy bibliotekarza. Kontrowersje wzbudził też fakt, iż Vander Ark przechowywał u siebie na komputerze skany wszystkich powieści o Harrym Potterze. Zaprzeczył jednak, jakoby miał za ich pomocą kopiować fragmenty do swojego leksykonu. Nie zaprzeczył natomiast, że różne cytaty zostały wzięte prosto z książek. - Trudno tego uniknąć podczas przygotowywania książki tego rodzaju. To typowe dla opracowań dzieł literackich - stwierdził.

Zdaniem Vander Arka, leksykon nie ma być wyczerpującym źródłem wiedzy o Harrym Potterze, tylko leksykonem umożliwiającym szybkie sprawdzenie różnych faktów i detali.

Naruszenie praw czy uczciwe wykorzystanie?

Do zakończenia sprawy – o ile obydwie strony nie dojdą do porozumienia – pozostało co najmniej kilka dni. Amerykańskie media przewidują, że rozprawa potrwa co najmniej do końca tygodnia.

Co ciekawe, z ankiety przeprowadzonej przez portal MSN wynika, że aż 58 proc. internautów popiera w tej sprawie J.K. Rowling, a tylko 18 proc. – Steve’a Vander Arka i wydawnictwo RDR Books. To dość zaskakujące, biorąc pod uwagę, że wielu wybitnych prawników ma poważne wątpliwości co do aktu oskarżenia wniesionego przez pisarkę i Warner Bros. Ankieta potwierdza też dużą dezorientację fanów - aż co czwarty czytelnik nie ma zdania w tej sprawie.

Wynik sporu, który poznamy zapewne za kilka dni, powinien pokazać granicę między „uczciwym wykorzystaniem” treści a naruszeniem praw autorskich. Każdy werdykt będzie miał swoje złe strony: jeśli sąd zezwoli na wydanie „HP Lexicon”, rynek zostanie zalany podobnymi, nie zawsze rzetelnymi opracowaniami (choć i obecnie wiele z nich jest już w sprzedaży). Jeśli stanie się inaczej, okaże się, że autorzy dzieł literackich mogą kontrolować niemal wszystko, co napisano na temat ich prac – w tym, być może, również recenzje i polemiki.

Źródła: The Leaky Cauldron, Associated Press