Facebook Google+ Twitter

Bertolt Brecht - dramaturg proletariatu

  • Autor usunął profil

  • Data dodania: 2013-05-30 13:51

"Pan Bertolt Brecht uważać śmie,/ Że człowiek jak człowiek, o czym każdy wie./ Lecz pan Bertolt Brecht dowodzić śmie,/ Że z każdego człowieka można zrobić, co tylko się chce" - tak pisał sam o sobie czołowy niemiecki dramaturg XX wieku.

Bertolt Brecht / Fot. BretoltBertolt Brecht zaczął pisać już jako młodzieniec. W wieku szesnastu lat wydawał w redagowanej przez siebie szkolnej gazetce, „Die Ernte” („Żniwa”), swoje pierwsze wiersze i krótki utwór dramatyczny, Biblia. Za swoich mistrzów uważał m. in. francuskich symbolistów, ale największy wpływ miała na niego twórczość Franka Wedekinda, niemieckiego poety wyklętego. Wedle woli rodziców, dramaturg rozpoczął studia przyrodnicze i medycyne, jednak mało uwagi poświęcał nauce, bardziej zajmowało go życie artystyczne Monachium, w którym się kształcił. Wywodził się z rodziny mieszczańskiej, jego ojciec był dyrektorem handlowym, a brat został później profesorem papiernictwa. Bertolt w swojej twórczości silnie sprzeciwiał się tej grupie społecznej, wytykając jej degradacje, lenistwo, braki siły charakteru i konformizm. Silnie związany z ideą marksizmu, w swoich dramatach przedstawiał warstwy robotnicze, uciskane przez złych ciemiężycieli, bogacących się na krzywdzie biednych. Mimo to dramaturg dostrzegał również negatywne cechy ludzi proletariatu, niewystarczająco rozwiniętych intelektualnie i bez żywego poczucia honoru, co powoduje, że łatwo jest ich wykorzystać.

Początki kariery teatralnej Bertolta Brechta nie były wcale łatwe. Zbuntowany młodzieniec porzucił 1921 roku studia i udał się do Berlina, gdzie spodziewał się znaleźć wydawcę swoich sztuk. W tym czasie napisał dość głośną dramę Baal i sztukę Werble w nocy, będące bardziej wyrazem wywrotowej duszy autora, niż analizą ułomności społeczeństwa, czym charakteryzują się jego późniejsze utwory. Dramaturg nie wzbudził zainteresowania tamtejszych scen teatralnych. Brecht swoje niepowodzenie, brak pieniędzy i wynikający z tego głód, przypłacił skrajnym wyczerpaniem organizmu, z powodu czego przebywał pewien czas w szpitalu. Jednak to właśnie w Berlinie poznał i zaprzyjaźnił się z Arnoltem Bronnenem, początkującym dramaturgiem i Herbertem Ihneringen, krytykiem teatralnym, co otworzyło przed nim szersze perspektywy w świece teatru niemieckiego.

Najpopularniejszym dziełem Brechta jest Opera za trzy grosze, grana niemal na wszystkich scenach całego świata. Dramat ten powstał w odpowiedzi na spore powodzenie Opery żebraczej Johana Graya w Londynie, satyrę społeczną na korupcję i demoralizację arystokracji XVIII wieku. Opera Brechta była jednak inna, artysta uaktualnił treść, stawiając w roli głównych bohaterów kapitalistów-oszustów. Na postaciach Mackie Majchra i Peachuma, mieszczańskich spryciarzy, używających różnych, nieczystych sposobów okradania ludzi i manipulowania nimi, autor kumuluje całą krytykę systemu kapitalistycznego. Obydwoje pod zasłoną fałszywej słuszności własnych czynów, próbują tłumaczyć tłumowi słuszność swego postępowania, czy to przez opacznie interpretowanymi wersetami z Biblii, czy usprawiedliwianiem się małą szkodliwością okradania bogatych. Bohaterowie zaślepieni pożądaniem materialnym, wpadają w obłędne kalkulowanie wszystkich sfer życia, pracy, obyczaju, rodziny. Niestety, widzowie nie ulegli dogłębnemu poruszeniu po obejrzeniu tego dramatu, chociaż Opera za trzy grosze już od prapremiery i w ciągu kolejnych lat wciąż była niezwykle lubianą. Niemałe znaczenie w tym miał styl dramatu, dobitny, ostry, ale o zbyt ogólnym i humorystycznym ujęciu charakterów postaci.

Bertolt Brecht prócz działalności artystycznej był również teoretykiem. Wypracował indywidualny styl, który miał służyć do rewolucyjnej przemiany społeczeństwa. Jak sam wspominał, w epoce naukowej, która właśnie nastała, człowiek potrafi okiełznać naturę, czym dokonał ogromnego postępu. Problem polega na tym, że mimo zwiększającego się poziomu cywilizacyjnego, ludzie pozostają wciąż uwikłani w niezmienioną mentalność. Dlatego swoimi dramatami próbował uczyć. Uważał, że teatr powinien być użyteczny pod względem wychowawczym, tworząc w oglądających tzw. „świadomość kolektywną”. Przykładem tych „propagandowych” celów jest Matka, powstały na podstawie powieści Maksyma Gorkiego. Również w czasie światowego kryzysu gospodarczego, w czasie kiedy Brecht sympatyzował z niemiecka partią komunistyczną, chociaż do niej nie przystąpił, napisał scenariusz do filmu Kuhle Wampe, czyli Do kogo należy świat?, z którego Pieśń Solidarności stała się popularną przyśpiewką proletariatu. Na lata 30. przypada także premiera Świętej Joanny szlachtuzów, dramatu opartego na motywie Joanny d’Arc, opowiadającego o walce kapitalistów z robotnikami.

Bertolt Brecht / Fot. BertoltW wyniku objęcia władzy w Niemczech przez NSDAP w 1933 roku, spora część lewicy, w tym Brecht, musiało uciekać z kraju przed niebezpieczeństwem brutalnego potraktowania opozycjonistów. W czasie emigracji Brecht przebywał w różnych miejscach, początkowo zamierzał osiedlić się w Szwajcarii, jednak życie było tam za drogie. Przez jakiś czas mieszkał w Paryżu, potem w Danii. Był to okres wzmożonej walki Brechta przeciw faszyzmowi. Jako poeta pisał wiersze, które przemycano do Niemiec i tam rozprowadzano. Podobną „akcję dywersyjną” Brecht przygotowywał wraz z antyfaszystowskim Radiem Moskwa. W swoim wiejskim domu w Danii przyjmował wielu artystów z PEN-Clubu i niemieckich środowisk emigracyjnych. Jednak nie tylko sprawa niemiecka przejmowała dramaturga. W czasie wojny domowej w Hiszpanii, Brecht napisał jednoaktówkę potępiającą Franco, Karabiny pani Carrar, sprzeciwiając się w niej również polityce nieingerencji państw. Tę ideę rozszerzył później w traktacie scenicznym Życie Galileusza. W tym istotnym dla jego twórczości dziele, Brecht poruszył temat odpowiedzialności uczonych za społeczeństwo i jego rozwój. Tym dziełem zamyka się również okres duński dramaturga.

Po nieudanej próbie zdobycia amerykańskiej wizy, Brecht znajduje dzięki wpływom znajomych miejsce w neutralnej Szwecji. Tam w odpowiedzi na doniesienia o wybuchu wojny Niemiec z Polską, Brecht pisze swoje kolejne wielkie dzieło, Matkę Courage i jej dzieci. Jest to historia kobiety podążającej za wojskiem ze swoim dobytkiem w celach handlowych. Matka Courage jedynego czego pragnie to wojny, bo tylko wtedy ma możliwość jak najszybszego wzbogacenia się. Pogoń za wojskiem i wojną staje się jej życiem, mimo że przez to straciła troje swoich dzieci. Nawet w momencie, kiedy zrujnowanego walkami wojska nie stać na korzystanie z usług wynędzniałej kobiety, ta nie bierze z tego żadnej nauki, dalej podążając za wojskiem. Podobnie jak w większości dramatów Brechta, również tutaj są liczne piosenki i sceny chórów. Wydarzenia jednak zostały przez niego umieszczone w czasie wojny trzydziestoletniej w XVII wieku, ujęte w przejmującej i realistycznej konwencji. Całość utworu jest inspirowana Arcyoszustką i wagantką Courage Christoffela von Grimmelshausena.

Po krótkim pobycie w Finlandii, Brecht w końcu dostaje wizę, która pozwala mu wyjechać do Stanów Zjednoczonych. Dramaturg liczył, że uda mu się osiągnąć niemały sukces na tamtejszej scenie teatralnej, ale niestety nie zdołał tego osiągnąć. Chociaż nie był tam odosobniony, w Ameryce przebywała również spora część niemieckiej emigracji, Bertolt Brecht nie czuł się tam dobrze. Tamtejszy teatr okazał się bardzo skomercjalizowany, podobnie jak film, co nie pozwalało dramaturgowi na kontynuowanie własnego socjalizującego projektu. Mimo to w tym okresie powstało takie dzieło jak Kaukaskie koło kredowe, utwór antywojenny, o losach chińskiej sieroty. Po wojnie Brecht chciał powrócić do Europy, z powodzeniem uzyskał pozwolenie na pobyt w Szwajcarii, jednak amerykańskie służby zatrzymały dramaturga i oskarżyły go o szpiegowanie przeciw Ameryce. Jednak udało mu się jakoś wydostać z rąk komisji badającej jego sprawę i przybyć do Zurychu. Brecht, oburzony podejrzeniami, skrytykował politykę USA, jako ograniczającą twórczo artystów, porównując ją do sytuacji Niemiec za czasów Hitlera.

Dramaturg w końcu osiedlił się w nowo powstałym NRD, w którym dokonał żywota. Jego sztuki są niezwykle żywotne, pełne energii i ironicznego zacięcia, ale również silnie realistyczne i przejmujące. Mimo popularności nowych twórców dramatycznych kręgu niemieckojęzycznego, szwajcarów, Fredricha Dürrenmatta i Maxa Frischa, Brecht wciąż pozostaje na pierwszym miejscu. Chociaż przesłanie jego tekstów straciło świeżość, a poglądy mogą wydawać się nie do przyjęcia, właśnie dzięki niesamowitemu talentowi pisarskiemu Bertolt Brecht wciąż jest czytany i wystawiany, a jego piosenki interpretowane na nowo.

Wybrane dla Ciebie:




Komentarze (0):

Jeśli chcesz dodawać komentarze, musisz się zalogować.

Najpopularniejsze

Copyright 2016 Wiadomosci24.pl

Korzystamy z cookies i local storage.

Bez zmiany ustawień pliki są zapisywane na urządzeniu. Więcej przeczytasz tutaj.