Czy do twarzy nam z myśleniem? Wielka humanistyka a sprawa polska

Dodał(a): Andrzej Krempel
2011-05-26 17:35
Odsłon: 320
Komentarzy: 0

Tagi:

Większości z nas Polaków wydaje się, że do czego, jak do czego, ale do głoszenia wielkich idei nadajemy się nad wyraz dobrze.

W końcu wyrośliśmy na glebie przedmurza chrześcijaństwa, ojczyzny, wolności, solidarności, walki "za waszą i maszą…" Mieliśmy wieszczów, poetów, tytanów. Cierpieliśmy za miliony, broniliśmy Europy. Całemu światu możemy naszą wielkość myśli rzucić w twarz. No właśnie, ale jak z tą wielkością jest naprawdę?

Przypatrzmy się najpierw dziejom nieco starszym. W XVI wieku zaczyna się w Polsce, jak w innych krajach europejskich, reformacja. Ruch ten ogarnia znaczne rzesze szlachty i mieszczaństwa. Należą tu poeci np. Mikołaj Rej i publicyści – Andrzej Frycz Modrzewski. Idee protestanckie szczególnie są popularne wśród najbardziej zaangażowanych politycznie grup rycerstwa. To przecież wyznawcy kalwinizmu i luteranizmu tworzą trzon ruchu egzekucyjnego, zmierzającego do utrwalenia szlacheckiej demokracji. Lecz cóż się dzieje później? Kolejne pokolenia powracają do katolicyzmu. Nie zmuszają ich do tego stosy ani prześladowania. Kontrreformacja nie ma w Rzeczpospolitej tyle roboty, co, dajmy na to we Francji.

Protestantyzm nie zapuścił, okazało się, zbyt głębokich korzeni. Nie przetrwał próby czasu, choć nie była to próba zbyt ciężka. Dlaczego tak się stało? Czy idee Lutra, Kalwina są zbyt wymagające intelektualnie, a nasi przodkowie, my sami, nie mamy zamiłowania do teologicznych i filozoficznych rozważań?

Nigdy nie rozpalały nas wielkie spory ideowe. Nie kłóciliśmy się o czyściec i odpusty. Spory o darwinizm toczyły się w wąskich środowiskach akademickich. Teraz nie dyskutujemy o prymacie papieża, kolegialności w Kościele, czy kapłaństwie kobiet. Niekiedy tylko w jakiejś wielkonakładowej gazecie pojawi się tekst krytykujący nauczanie Jana Pawła II, a wtedy zwołujemy pospolite ruszenie w obronie świętości narodowej. To nic, że nie rozumiemy ani wspomnianej krytyki, ani papieskich tez, które ona kwestionuje.

Zobacz także: