Doba polskiej literatury socrealistycznej

Dodał(a): Łukasz Kucharski
2009-03-26 19:40
Odsłon: 2884
Komentarzy: 0

Tagi:

Trzeba przyznać, że ten okres wypada chyba najgorzej w bilansie polskiej literatury współczesnej. Tendencje, które przywiał czerwony wiatr ze Wschodu zadomowiły się w Polsce w latach 1949-1956.

Pisarze mieli do wyboru: głosić apoteozę nowego systemu albo pisać do szuflady i wystawiać się na represje ze strony „czerwonego okupanta”. Trzeba niestety przyznać, że część zdolnych twórców zachłysnęła się obietnicami Stalina. Zaczęto kłaść podwaliny pod nową sztukę - ów socrealizm.

W styczniu 1949, w Szczecinie odbył się IV Zjazd Związku Zawodowego Literatów Polskich, na którym ustalono, jaka ma być nowa literatura. Obrała zupełnie nowy kierunek, stała się narzędziem komunistycznej propagandy, co szczególnie było widoczne w poezji. Od tego czasu miała określać charakter demokracji ludowej.

Bohater literacki został odarty z indywidualizmu. Musiał pochodzić z proletariatu, czyli być zwykłym robotnikiem. Poza tym artyści nie mogli tworzyć bohaterów o bardziej złożonej psychice. Każdy musiał być określony jednoznacznie.

Prozaicy, tworząc swoje powieści, wzorowali się na utylitarnej i tendencyjnej literaturze realizmu. W ten sposób położyli fundamenty pod nowy rodzaj powieści - powieść produkcyjną. Była ona uzależniona od ówczesnych norm politycznych i gospodarczych. Trafnie to ujęła Monika Brzóstowic-Klajn - historyk literatury współczesnej w jednym z artykułów poświęconych charakterystyce literatury socrealistycznej:

„Poświęcano produkcyjniaki przede wszystkim tym inwestycjom budowom, typom produkcji, które miały dla władz prestiżowe znaczenie, szczególnie te kluczowe dla ogłoszonego w lipcu 1950 roku planu 6-letniego”.

Głównym natchnieniem pisarzy produkcyjnych była praca, zgodna z komunistycznymi wymaganiami: np. produkcja marmolady(„Numer 16 produkuje” autorstwa Jana Wilczka). Warstwa leksykalna utworów była bardzo uboga, często używano potocznego słownictwa, przesadnie dbano o ciągłość fabuły powieści.

Poezja lat 1949- 1956 stała się konkretnym i szczególnym piewcą radzieckiej propagandy. Tworzyli między innymi Andrzej Braun, Tadeusz Wirpsza. Młodzi poeci, otumanieni hasłami komunizmu - podobnie jak przed wojną - tworzyli grupy literackie. Jedną z nich jest grupa poetów zwana przez historyków literackich mianem pryszczatych. Realizowali oni w pełni program socrealizmu.

Bibliografia: Monika Brzóstowicz-Klajn, Socrealizm (realizm socjalistyczny), [w:] Historia literatury polskiej, pod red. Anny Skoczek, tom 9: Literatura współczesna.

Zobacz także: