Facebook Google+ Twitter

Pozycja materiału w rankingach:

3880 miejsce

Dziecko w starożytności - rozmowa z naukowcem

  • Źródło: Dziennik Bałtycki
  • Data dodania: 2006-12-24 10:41

Jak On się tam narodził. Rozmowa z doktorem Wojciechem Gajewskim z Zakładu Historii Starożytnej Instytutu Historii Uniwersytetu Gdańskiego

Do dzisiaj trwają spory na temat daty narodzin cesarzy, królów. Dotyczy to również Jezusa.
- Dziecko w starożytności, inaczej niż dziś, nie było w centrum zainteresowania społeczeństwa. Nasze źródła wiedzy o początkach i pierwszych latach życia „wielkich tego świata” ograniczają się często do zaledwie kilku wzmianek. Oczywiście dużo większe trudności dotyczą kogoś urodzonego na głębokiej prowincji, z dala od rzymskiej cywilizacji, w kraju podlegającym marionetkowemu królowi. Źródła dotyczące narodzin Jezusa oraz wczesnych lat jego wychowania są wyjątkowo skromne. W chrześcijaństwie próbowano to uzupełnić. Dionizy Mniejszy (zm. ok. 545 r.), mnich rodem z terenów dzisiejszej Rumunii, ustalił datę narodzenia Chrystusa Pana na 25 grudnia 754 roku od założenia Rzymu. Dziś zdecydowana większość badaczy jest zdania, że mnich pomylił się, pomijając w swoich obliczeniach lata sprawowania władzy przez Augusta, gdy panował jeszcze pod imieniem Oktawiana. Na podstawie Ewangelii Łukasza, a nade wszystko Mateusza dowiadujemy się, że narodziny miały miejsce za panowania Heroda, króla Judei. Współczesne podręczniki historii wyznaczają dość zgodnie datę śmierci tego króla na tydzień przed świętem Paschy, 5 kwietnia 4 r. p.n.e. (czyli przed Chrystusem). Józef Flawiusz w „Dawnych dziejach Izraela“ napisał, że na kilka miesięcy przed swoją śmiercią król ciężko zachorował, a choroba praktycznie uniemożliwiała mu poruszanie się. Tymczasem Herod, według Mateusza, wyraził pragnienie osobistej pielgrzymki do miejsca narodzenia Dzieciątka. Oznacza to, że pobyt magów w Jerozolimie musiał mieć miejsce, zanim król zachorował, czyli nie wcześniej niż w październiku 5 r. p.n.e. Ważną wiadomością jest królewski nakaz wymordowania w okolic Betlejem chłopców do drugiego roku życia, co świadczyłoby o przyjętej przez niego granicy błędu, ale też przesuwałoby datę Narodzenia w głąb historii. Ostatecznie przyjmuje się lata 7–5 p.n.e. jako najbardziej prawdopodobny czas narodzin Chrystusa.
Fot. Dziennik Bałtycki
Żeby dziecko mogło być poczęte, potrzebni są kobieta i mężczyzna. Dzisiaj większość dzieci rodzi się ze sformalizowanych związków. Zapewne nie inaczej było na przełomie er w Judei i Palestynie.
- Chłopiec mógł się ożenić, gdy skończył trzynaście lat. Uczeni w Piśmie określili jednak, że najlepszym wiekiem dla ożenku chłopców jest okres między 16 a 20 rokiem życia. Bardzo źle widziano tych, którzy ukończywszy górną granicę wieku, wciąż pozostawali nieżonaci. Powszechnie trzymano się zasady, że małżeństwo jest obowiązkiem każdego Żyda. Oczywiście decyzję o małżeństwie podejmował ojciec, a zapewne oboje rodzice. Podkreślano przy tym konieczność zachowania rozwagi, rabini mawiali: „Śpiesz się przy kupowaniu roli, żonę wybieraj powoli“.

Teraz dziewczyny...
- W ich przypadku było to zaledwie 12/13 lat. Przy wyborze kandydata córka miała pewne ograniczone prawo do odrzucenia proponowanego jej pretendenta. Ojciec powinien był liczyć się z jej wolą. Jeśli zbyt długo zwlekał z wydaniem jej za mąż, mógł stać się winny fatalnych konsekwencji. Uważano wręcz, że ojciec, który nie zabiega o wydanie córki za mąż może stać się przyczyną jej nieszczęścia, na przykład niepotrzebnie narażając ją na występek przeciw moralności.

Ale chyba zdarzały się małżeństwa z miłości.
- Były rzadkością.

Co wpływało na dobór kandydata przez rodziców?
- Rabini podkreślali, aby przy wyborze unikać nadmiernych przeciwstawieństw kandydatów. Bogaty nie powinien brać za żonę biednej, starszy młodziutkiej, wysoki niskiej, a nawet należy zadbać, żeby nie różnił ich zdecydowanie kolor włosów. Małżeństwo w Izraelu stanowiło nie tyle związek dwóch osób, co raczej dwóch rodzin. Rodzice uzgadniali wysokość „moharu“, czyli sumy pieniędzy, jaką przyszły mąż musiał wpłacić na ręce ojca narzeczonej. Pieniądze te były rodzajem odszkodowania za oddanie córki. Jednak ostatecznie stanowiły one wiano, jakie wnosiła w posagu do małżeństwa.

Ceremonia zaślubin się odbyła, małżonkowie oddalają się do oddzielnej izby, żeby dopełnić akt małżeński. A dziewięć miesięcy później...
- Przyjściu na świat dziecka w izraelskiej rodzinie, tak jak w każdej innej kulturze, towarzyszą różne obyczaje. Rodzenie dzieci w starożytności zawsze było wydarzeniem krytycznym. Głównie za sprawą stanu wiedzy, higieny oraz obowiązków, a właściwe ciężkiej pracy, jaką kobieta spełniała w domu w czasie ciąży i w okresie połogu. Powszechna była wiara, że narodziny umożliwiał sam Bóg, poród był swoistym dziełem i cudem Boga. To On otwierał łono kobiety w czasie porodu i kontynuował niejako dzieło stworzenia. Czynił to wbrew siłom, które chciały doprowadzić do śmierci matki i dziecka.

Istniała instytucja akuszerek?
- Wyraźnie wspomina o nich tekst Protoewangelii Jakuba. Prowadzono nawet pewne działania o charakterze profilaktycznym, przestrzegając przed nadmiernym wysiłkiem matki, szczególnie wątłej budowy ciała. Niestety, niewiele to pomagało. Poród stanowił poważne narażenie życia kobiety oraz dziecka. Dokonywał się w warunkach często, z naszego punktu widzenia, całkowicie nieodpowiednich. Najczęściej kobiety rodziły w domach. Nie były to jednak domy, w których panowały odpowiednie warunki do przyjęcia dziecka. Trudno podać rozsądne szacunki, ale możemy z całą pewnością stwierdzić, że śmiertelność niemowląt była wysoka, może nawet bardzo wysoka. Doprowadziło to do rozwoju swoistych praktyk magicznych. Kobietę w czasie porodu otaczano amuletami, talizmanami i spełniano różnego rodzaju rytuały, między innymi otwierano drzwi i okna, aby wywołać otwarcie łona.

Wreszcie dziecko się urodziło...
- Po narodzinach odbywał się obrzęd obmycia, a następnie dziecko nacierano solą. Potem kolejna ważna uroczystość, czyli przyjęcie dziecka do rodziny. Czynił to ojciec lub osoba pełniąca obowiązki głowy domu, poprzez akt wzięcia na kolana lub podniesienia. W ten sposób uznawał je za swoje i włączał do rodziny. W przeciwnym wypadku, dziecko pozbawione było praw familiarnych. Oczywiście, szczególną radość ojca wywoływało urodzenie syna, a zwłaszcza pierworodnego. W pierwszy szabat po narodzinach syna urządzało się uroczysty poczęstunek, a ósmego dnia dokonywano rytualnego obrzezania. W przypadku dziewczynki ograniczano się zwyczajowo jedynie do ogłoszenia na nabożeństwie synagogalnym faktu urodzenia się córki i zgłoszenie jej imienia. Różnicę w przyjęciu dziecka ze względu na płeć widać też w prawach dotyczących okresu połogu matki. Jest ona nieczysta rytualnie przez siedem dni po urodzeniu chłopca, a przez czternaście po urodzeniu dziewczynki. Dodatkowo przez kolejne trzydzieści trzy dni (w przypadku chłopca) lub sześćdziesiąt sześć dni (w przypadku dziewczynki) kobieta nie mogła składać w świątyni darów.

Jak wyglądała pielęgnacja niemowląt?
- Dziecko było karmione piersią przez dwa-trzy lata, a w niektórych przypadkach okres ten był przedłużony nawet do pięciu lat. Dzieci początkowo, bez różnicy płci, pozostawały przy matce. Dopiero w miarę dorastania dzieci rola ojca, jako wychowawcy ulegała zwiększeniu. Oczywiście nie oznacza to, że więzy emocjonalne między ojcem a dziećmi nie istniały. Biblia wielokrotnie wychwala ojcowską troskę o małe dzieci, a Nowy Testament podniesie tę miłość do rangi szczególnej, jako najdoskonalszy wyraz miłości. ‹

Darek Janowski
d.janowski @prasa.gda.pl


* Historycy, chcąc odsłonić starożytną codzienność, mają twardy orzech do zgryzienia. Powód? Codzienność była niedostrzegalna, była ulotna, a w planach wielkiej polityki zupełnie nieistotna.

Wybrane dla Ciebie:




Komentarze (1):

Sortuj komentarze:

*Uważano wręcz, że ojciec, który nie zabiega o wydanie córki za mąż może stać się przyczyną jej nieszczęścia, na przykład niepotrzebnie narażając ją na występek przeciw moralności.* - zatem wydawano córki w wieku 12-13 lat, aby ich szansa zejścia z moralnej drogi była mizerna...

Komentarz został ukrytyrozwiń

Jeśli chcesz dodawać komentarze, musisz się zalogować.

Najpopularniejsze

Copyright 2016 Wiadomosci24.pl

Korzystamy z cookies i local storage.

Bez zmiany ustawień pliki są zapisywane na urządzeniu. Więcej przeczytasz tutaj.