Facebook Google+ Twitter

Pozycja materiału w rankingach:

13322 miejsce

Dziś przypada 89. rocznica Powstania Wielkopolskiego

Powstanie Wielkopolskie było jedynym polskim powstaniem narodowym, które zakończyło się pełnym sukcesem, a mimo tego Polacy często o nim nie pamiętają. Dziś, 27 grudnia mija 89. rocznica wybuchu walk.

Pomnik Powstańców Wielkopolskich w Poznaniu. / Fot. Głos Wielkopolski Janusz RomaniszynZa bezpośrednią przyczynę wybuchu gwałtownego i spontanicznego Powstania Wielkopolskiego uważa się przybycie do Poznania Ignacego Jana Paderewskiego i wywołaną przez to reakcję Polaków oraz Niemców mieszkających w mieście. Wybitny polski pianista oraz kompozytor, znany i ceniony na całym świecie, prowadził jednocześnie działalność dyplomatyczną na rzecz Polski i Polaków, wykorzystując w tym celu swą popularność oraz znajomości wśród najwyższych urzędników państw zachodnich. Paderewski przybywając do Poznania 26 grudnia 1918 roku postanowił zatrzymać się w Hotelu Bazar, stanowiącym symbol polskości, albowiem budynek ten został zakupiony i wyremontowany tylko i wyłącznie za pieniądze polskiego kapitału. W okresie poprzedzającym wybuch I wojny światowej, swe siedziby w budynku posiadało wiele polskich gazet oraz towarzystw.

Tego samego dnia wieczorem muzyk udał się na bankiet powitalny, po którym wygłosił przemówienie patriotyczne przeobrażające się w wielką manifestację polityczną Polaków. Reakcją niemiecką była próba wręczenia Paderewskiemu nakazu wyjazdu z miasta, ale sam dokument nie został dostarczony, gdyż urzędnik niemiecki został zatrzymany przez manifestantów.

W odpowiedzi na te wydarzenia Niemcy zorganizowali następnego dnia defilady wojska maszerującego przez ulice Poznania, podczas których deptano polskie flagi oraz atakowano Polaków. W godzinach popołudniowych Niemcy zorganizowali wiele kontrmanifestacji, które bardzo szybko przerodziły się w zamieszki. Niemieccy nacjonaliści atakowali polskich manifestantów pod Hotelem Bazar, m.in. poprzez ostrzeliwanie (przy wsparciu wojska) zgromadzonych tam ludzi. To była iskra wzniecającą powstanie...

Była to jedynie bezpośrednia przyczyna wybuchu powstania, stanowiąca kulminację wszystkich wcześniejszych wydarzeń politycznych oraz napiętych stosunków społecznych w Wielkopolsce. Już sama struktura narodowa na tych ziemiach prowadziła do wieku konfliktów – obszar zamieszkały był w 60 proc. przez Polaków, dla których polskość tych ziem i konieczność ich powrotu do niepodległego państwa polskiego wydawała się bezsporna. Podobnie mniejszości niemieckiej bezsporne wydawało się, że Wielkopolska jest integralną częścią państwa niemieckiego.

Przekładało się to także na relacje ekonomiczne i klasowe w Wielkopolsce. Polak najczęściej pełnił rolę pracownika najemnego u niemieckiego kapitalisty, co dawało pole do nadużyć ze strony niemieckiej wobec Polaków i stanowczo radykalizowało postawę polskich mas pracujących. Dlatego II Rzesza prowadziła bardzo skrupulatną politykę germanizacji administracji i całkowitego odsunięcia Polaków od pełnienia kluczowych funkcji w jej strukturach.

Działalność patriotyczna Polaków w Wielkopolsce


Nie oznacza to jednak, że Polacy zostali całkowicie odsunięci od polityki w samych Niemczech, oraz że zachowali bierną postawę wobec działań zaborcy w Wielkopolsce. Już z początkiem listopada, na fali niemieckiej rewolucji listopadowej zaczęły w Wielkopolsce powstawać Rady Żołnierskie, wkrótce przekształcone w Rady Robotniczo-Żołnierskie, które magazynowały broń i tworzyły zręby rewolucyjnej władzy w Wielkopolsce. W tym samym czasie zaczęły powstawać także Polskie Rady Ludowe w wielu miastach Wielkopolski, a z ukrycia wyszedł Centralny Komitet Obywatelski, w skład którego wchodzi polscy posłowie niemieckiego parlamentu oraz działacze społeczni z Wielkopolski.

14 listopada CKO utworzył Komisariat Naczelnej Rady Ludowej, stawiając sobie za cel zwiększanie udziału Polaków w rządach nad Wielkopolską (drogą ewolucyjną) oraz występowanie (pokojowe) przeciw rządowi niemieckiemu. Celem tego projektu miało być przekonanie mocarstw zachodnich na konferencji pokojowej o konieczności przyłączenie tych obszarów do rodzącego się państwa polskiego, a także ułatwienie adaptacji struktur administracyjnych Wielkopolski przez niepodległe państwo polskie.

W tym czasie, za powstaniem opowiadali się jedynie socjaliści wielkopolscy (PPS-Prusy) i organizacje związane z ruchem lewicowym, jak np. POW, a także radykalne skrzydło ludowców – stąd też, już od połowy listopada rozpoczęły one magazynowanie żywności, broni oraz leków, które bardzo przydały się w czasie powstania.

Dalszym krokiem w działaniach zwolenników niezależności Wielkopolski od Berlina, było zwołanie na początku grudnia Sejmu Dzielnicowego w Poznaniu, który uchwalił deklarację, mówiącą o odbudowaniu wolnej, niepodległej i zjednoczonej Rzeczpospolitej – wybierając jednocześnie skład 80-osobowej Naczelnej Rady Ludowej. NRL od tej pory pełniła rolę władzy wykonawczej w Wielkopolsce, stając na stanowisku, że ewentualne powstanie w Poznaniu może stanowić jedynie rodzaj manifestacji politycznej i nie może ono wyprzedzić decyzji obrad konferencji pokojowej w Wersalu w sprawie losu tych ziem.

Powstanie


Powstanie jednak wybuchło przed ogłoszeniem decyzji – 27 grudnia 1918 roku. Harcerze, robotnicy, studenci, ruszyli do walki przeciw znacznie silniejszemu przeciwnikowi, jakim była Armia Niemiecka wspierana przez system administracyjny państwa niemieckiego, który (w przeciwieństwie do pozostałych zaborów) nie załamał się w wyniku wojny i był tak samo silny jak w okresie poprzedzającym wybuch I wojny światowej.

Za symboliczny początek powstania uważa się szturm powstańców na siedzibę główną (Prezydium) policji w Poznaniu oraz śmierć pierwszego powstańca - Franciszka Ratajczaka. Wkrótce powstanie rozprzestrzeniło się na całą Wielkopolskę i do początku lutego powstańcy zdobyli niemal większość tych ziem. Jednak Niemcy w dalszym ciągu nie rezygnowali i po stłumieniu rewolucji w Berlinie, przystąpili na początku lutego do kontrnatarcia, wypierając Polaków z wielu miasteczek zachodniej Wielkopolski. Dopiero w połowie lutego natarcie straciło impet, a 16 lutego mocarstwa zachodnie uznały oddziały powstańcze za siły Ententy, przez co strona niemiecka została zmuszona do podpisania zawieszenia broni.

Po powstaniu


Definitywnym końcem niemieckiego panowania w Wielkopolsce były wybory lokalne, w których zdecydowane zwycięstwo odniosły polskie listy wyborcze – co oznaczało całkowitą polonizację samorządu oraz struktur administracyjnych. Rozpoczęto proces polonizacji regionu poprzez usuwanie niemieckich nazw urzędów, ulic, miast, wprowadzenie polskich świąt narodowych oraz języka polskiego jako języka urzędowego, co wkrótce zostało zatwierdzone decyzją konferencji pokojowej w Wersalu, przyznającą Polsce (niemal) całą Wielkopolskę.

Przyczyn sukcesu powstania upatrywać należy nie tylko w woli walki Polaków, bohaterstwie oraz męstwie powstańców, ale także w zupełnym zaskoczeniu niemieckich garnizonów w Wielkopolsce. Niemniejsze znaczenie miała także tajna współpraca NRL z rządem w Warszawie i pomocy udzielonej im przez naczelnika państwa (wielu oficerów rodzącego się Wojska Polskiego "dostało urlopy", dzięki czemu wsparli oni powstanie), ale także rewolucja wywołana przez Związek Spartakusa w Berlinie, która odciągnęła wiele oddziałów niemieckich z Wielkopolski pierwotnie przeznaczonych do tłumienia powstania w Wielkopolsce.

Wybrane dla Ciebie:




Komentarze (4):

Sortuj komentarze:

+

Komentarz został ukrytyrozwiń

Troszkę za długie. Wyciąłbym drugi podtytuł. Ale dzięki za przypomnienie ;)

Komentarz został ukrytyrozwiń

Za bardzo brzmi jak podręcznik i za mało o powstaniu...

Komentarz został ukrytyrozwiń

Świetnie, że przypominasz o tym niezwykle ważnym wydarzeniu. Szkoda tylko, że o samym powstaniu napisałaś tak mało.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Jeśli chcesz dodawać komentarze, musisz się zalogować.

Najpopularniejsze

Copyright 2016 Wiadomosci24.pl

Korzystamy z cookies i local storage.

Bez zmiany ustawień pliki są zapisywane na urządzeniu. Więcej przeczytasz tutaj.