Facebook Google+ Twitter

Pozycja materiału w rankingach:

3249 miejsce

Gdańsko-Morska Harcerzy czyli odrodzenie chorągwi ZHP na Wybrzeżu

Jak odradzało się harcerstwo po II wojnie światowej? Kto inspirował ten proces a komu to przeszkadzało? Tak było na Wybrzeżu.

Na obszarze dzisiejszego Województwa Pomorskiego przed wojną działały cztery chorągwie harcerskie. Pomorska Chorągiew Harcerek oraz Chorągiew Harcerzy z siedzibą w Toruniu i Chorągiew Harcerek oraz Chorągiew Harcerzy na terenie Wolnego Miasta Gdańska. Wojna i powojenne zmiany administracyjne nie pozwoliły na odtworzenie przedwojennego układu harcerskich struktur.

Jeden z pierwszych dokumentów. / Fot. Ze zbiorów autoraW miarę przesuwania się frontu, już w 1944 roku w wielu miejscowościach wznawiały działalność harcerskie jednostki. 30 grudnia 1944 PKWN wydał dokument, w którym kierownictwo resortu Administracji Publicznej oraz Oświaty stwierdziło: „Zepchnięte w podziemie przez okupanta Stowarzyszenie Wyższej Użyteczności, Związek Harcerstwa Polskiego, powołuje się z powrotem do życia jawnego”. Jednocześnie powołano Tymczasową Naczelną Radę Harcerską, która w styczniu 1945 roku opracowała Deklarację Ideową oraz propozycje nowego Prawa i Przyrzeczenia Harcerskiego odwołujące się do nowej sytuacji politycznej. Dokumenty te, choć wg władz państwowych oficjalne były słabo znane wśród harcerskiej kadry, która pracowała z reguły w oparciu o przedwojenne harcerskie dokumenty.

Gdy ziemia gdańska była wyzwolona spod okupacji niemieckiej i powracała Polonia oraz przybywali nowi osadnicy automatycznie zaczęły powstawać drużyny harcerskie, a nawet hufce. Np. w Tczewie hufce powstały już 19 marca 1945 roku. Hufcową harcerek została Jadwiga Fortuńska-Dias, a hufcowym harcerzy Zygmunt Romanowski. Tymczasem nowe władze harcerskie w Warszawie dbały o to by na ziemiach wyzwolonych powstały oficjalne struktury ZHP. W tym celu wysłały do Gdańska phm. Walentego Łukjanowicza, który posiadał pełnomocnictwa Głównej Kwatery Harcerzy do zorganizowania Chorągwi Gdańskiej z siedzibą w Sopocie.

Apel harcerzy, Gdynia 1945 r. / Fot. Ze zbiorów autora15 kwietnia 1945 roku, Łukjanowicz dotarł do Tczewa. Wystawił tu kilka pierwszych pism podpisanych w imieniu Komendy Chorągwi. Tę datę można traktować jako powstanie chorągwi. W Tczewie był także phm. Tadeusz Kluczny wysłany do organizowania harcerstwa na terenie Gdyni. Po latach Kluczny tak relacjonuje przyjazd do Sopotu: „Z druhem Łukjanowiczem przybyłem do Sopotu w dniu 16 kwietnia 1945 roku wieczorem. Pierwszej opieki udzieliły nam już funkcjonujące w Sopocie władze PPS. Był wśród nich harcerz - druh Wilhelmi, który wszedł w skład pierwszej komendy". Władze Sopotu przydzieliły harcerzom willę przy ulicy Kościuszki 1 - dzisiaj plebania kościoła św. Jerzego. Był to pierwszy Dom Harcerza, gdzie znalazła swoją siedzibę komenda chorągwi, komenda hufca, pracownia fotograficzna, biblioteka harcerska oraz świetlica.

Zajęcia czytelnicze w Domu Harcerza w Sopocie, 1945 r. / Fot. Ze zbiorów autoraObowiązki komendanta Gdańsko-Morskiej Chorągwi Harcerzy zaczął pełnić phm. Walenty Łukjanowicz. Początkowo chorągiew skupiała wszystkie harcerskie drużyny, zarówno męskie jak i żeńskie.

23 kwietnia 1945 roku, tradycyjnie w dniu św. Jerzego – patrona harcerzy, zorganizowano Święto Harcerstwa Polskiego. Pomimo trudnych powojennych warunków drużyn na Wybrzeżu przybywało, powstawały nowe hufce. Na zbiórkach, obok tradycyjnych zajęć, harcerze uczestniczyli w pracach porządkowych i odgruzowywaniu. Brali udział w defiladach – m.in. z okazji 3 maja, apelach, biwakach i zlotach. 15 maja w Sopocie w obecności harcerzy święcenia kapłańskie otrzymał ks. hm. Zlot w Brzeźnie, Gdańsk 1945 r. / Fot. Ze zbiorów autoraJerzy Dunin, który jednocześnie został mianowany kapelanem Gdańsko-Morskiej Chorągwi Harcerzy. W czerwcu 1945 roku, w obchody Dni Morza w Gdyni włączyli się harcerze, a na Zlot Chorągwi w Gdańsku-Brzeźnie harcerze przybyli z całego Wybrzeża. Zlot odwiedził Bolesław Bierut i marszałek Michał Rola-Żymierski.

Latem, po wyjeździe Łukjanowicza, obowiązki komendanta chorągwi przejął harcmistrz Jan Stróżyński. We wrześniu 1945 roku powstała chorągiew harcerek. Jej komendantka, hm. Zofia Polkowska, w pierwszym rozkazie zatwierdziła 13 hufców harcerek: Gdańsk, Sopot, Gdynia, Tczew, Starogard, Wejherowo, Kościerzyna, Kartuzy, Lębork, Malbork, Słupsk i Kwidzyn. Siedziba chorągwi harcerek przeniosła się do Gdyni zostawiając w Sopocie komendę chorągwi harcerzy.

Gdańsk 1945 r., harcerze przy odgruzowywaniu miasta. / Fot. Ze zbiorów autoraKomenda Gdańsko-Morskiej Chorągwi Harcerzy kładła duży nacisk na szkolenie instruktorskie, a także wychowanie wodne. Pod koniec1946 roku nastąpiło otwarcie Harcerskiego Ośrodka Morskiego w Pucku. W Gdyni i w Gdańsku powołano Morskie Rejony Harcerzy, którym przewodzili podharcmistrzowie: Henryk Szymański i Tadeusz Klocek.

W kwietniu 1946 roku delegacja chorągwi wyjechała do Szczecina na Zlot Młodzieży. Podczas defilady harcerze wznosili owacje na cześć wicepremiera Stanisława Mikołajczyka, a zlekceważyli obecność Bieruta. Po defiladzie doszło do starć harcerzy z aktywem ZWM i funkcjonariuszami aparatu bezpieczeństwa. Po tych wydarzeniach władze wycofały pozwolenie na zorganizowanie Zjazdu Walnego ZHP.

Latem 1946 roku powołano do życia Zarząd Okręgu ZHP pod przewodnictwem ministra Eugeniusza Kwiatkowskiego. W rozkazie z 5 grudnia 1946 roku podano aktualny skład osobowy Komendy Gdańsko-Morskiej Chorągwi Harcerzy:
- Komendant - hm. Jan Stróżyński,
- I z-ca komendanta i kier. wydz. organizacyjnego - phm. Robert Augustyniak,
- II z-ca komendanta i kier. wydz. osobowego i adm. - hm.. Piotr Cieślawski,
- kier. wydz. skarbowo-gospodarczego - phm. Eugeniusz Wilhelmi,
- kier. wydz. kształcenia starszyzny - hm. Jan Ławnicki,
- kier. wydz. drużyn harcerzy - phm. Zbigniew Zahorski,
- kier. wydz. zuchów - phm. Zdzisław Jedynak,
- kier. wydz. wodnego - hm. Zbigniew Duszota,
- kier. wydz. WF i sportu - phm. Wojciech Witczak,
- kier. wydz. obozów i turystyki - phm. Eugeniusz Mera,
- kier. wydz. lotniczego - phm. Mieczysław Grzegorzewski,
- kier. wydz. zdrowia - phm. dr Leon Herbst,
- kier. wydz. Harc. Sł. Inf. - phm. Zbigniew Ulrich,
- kier. wydz. wych. artyst. - dh Jan Chojnacki,
- kier. wydz. wizytacji - hm. Ferdynand Trapp.
W tymże rozkazie wymieniono 14 harcmistrzów i 45 podharcmistrzów działających na terenie chorągwi.

W Warszawie uświadomiono sobie, że harcerstwo nie tak łatwo podporządkować nowej obowiązującej w Polsce ideologii. Rozpoczął się proces umacniania wpływów Polskiej Partii Robotniczej w harcerstwie, zmierzający do przemian programowych i ideologicznych.

Poswiadczenie złożenia Przyrzeczenia Harcerskiego. / Fot. Ze zbiorów autoraW maju 1947 roku komendantem Gdańsko-Morskiej Chorągwi Harcerzy został harcmistrz Roman Truszczyński. Ta zmiana pociągała za sobą wycofanie się części instruktorów z pracy w komendzie. Po roku Truszczyński przeniósł siedzibę komendy do Gdańska-Wrzeszcza. Wiosną 1949 roku nastąpiło połączenie chorągwi harcerzy i harcerek. Zabieg ten, podobnie jak połączenie Głównych Kwater Harcerek i Harcerzy pozwolił na usunięcie z funkcji instruktorów niewygodnych dla nowego ładu politycznego. Komendantem połączonych gdańskich chorągwi został phm. Teodor Delong.

Rok 1950 jeszcze w tradycyjnym mundurze ale już bez krzyża harcerskiego. / Fot. Ze zbiorów autoraDestrukcja harcerstwa była nieunikniona. Na mocy decyzji Biura Organizacyjnego KC PZPR partia ma kierować pracą nowopowstałego Związku Młodzieży Polskiej, a z czasem ZHP zostanie przekształcony w Organizację Harcerską związaną ideowo i organizacyjnie z ZMP. 1 czerwca 1950 roku tradycyjne krzyże harcerskie zastąpiono nowym znaczkiem, tzw. „Czuwajką”. Do końca roku komendy hufców i chorągwi zostały włączone do zarządów ZMP. Zlikwidowano drużyny starszo harcerskie, zakazano noszenia tradycyjnych harcerskich mundurów. W 1951 roku ZHP oficjalnie przestał istnieć. Aktyw ZMP z furią niszczył dokumenty, sztandary i pamiątki po tradycyjnym harcerstwie.

Wybrane dla Ciebie:




Komentarze (9):

Sortuj komentarze:

Zainteresowanym polecam także: link

Komentarz został ukrytyrozwiń

Do 1964 roku w przyrzeczeniu nie było socjalizmu. W 1956, dokładnie w grudniu ZHP się odrodziło.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Panie Damianie, lata 1959-56 dla mnie to dziura w historii harcerstwa [z małymi wyjątkami: link] ale wiem, że inni widzą ciągłość historyczną.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Komuchy byli zazdrośni o prężne harcerstwo, im nie podporządkowane, i dlatego zniszczyli, przejęli, zagarnęli.

Komentarz został ukrytyrozwiń

"W 1951 roku ZHP oficjalnie przestał istnieć. Aktyw ZMP z furią niszczył dokumenty, sztandary i pamiątki po tradycyjnym harcerstwie." Tak się kończą piękne przygody w państwie niesuwerennym. W Gdańsku znów to można obserwować, notować, robić zjdęcia.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Panie Dariuszu, nie wiem kto od kogo był uzależniony, ale wizyta Bieruta na zlocie w Brzeźnie zaowocowała tym, że harcerze dostali pieniądze na zorganizowanie wyjazdu do Zakopanego na obóz rehabilitacyjny. I nie wiem, czy to była decyzja osobista Bieruta, czy kogoś w Moskwie, i nie wnikam w to.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Panie redaktor Bierut to zagubiony gość , miał konkretne zadania z moskwy a decyzje które podejmował sam pokazywały tylko że jest marionetka , kościól , wiara i wolność to dla niego abstrakcja.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Panie Dariuszu, w tekście napisałem, że harcerstwo z pochodami 3-ciomajowymi, kapelanem, harcerskimi mszami było doceniane także przez Bieruta.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Zlot odwiedził Bolesław Bierut ,Łukjanowicz śmierdzi komuną zrzut moskiewski próbował wszędzie się dostać na kierownicze stanowiska w wielu miejscach jeszcze działają . Przykre że masa ludzi tego nie widzi albo się boją .

Komentarz został ukrytyrozwiń

Jeśli chcesz dodawać komentarze, musisz się zalogować.

Najpopularniejsze

Zobacz także:

Copyright 2016 Wiadomosci24.pl

Korzystamy z cookies i local storage.

Bez zmiany ustawień pliki są zapisywane na urządzeniu. Więcej przeczytasz tutaj.