Wiadomości24 > Cywilizacja > Społeczeństwo > Historia przemyskich Żydów

Pozycja materiału w rankingach:

#11075 wg odsłon (dzienny)

11075 miejsce

Dział: Społeczeństwo

Ocena: 30pkt

Oceń:

Historia przemyskich Żydów

Dodał(a): Łukasz Solski
2006-10-14 12:58
Odsłon: 6301
Komentarzy: 4

Tagi:

Aby w pełni zrozumieć rolę jaką pełnili Żydzi w historii Przemyśla i jak bardzo wpisali się w obraz miasta, oraz jaką stratą dla Przemyśla była eksterminacja tej mniejszości narodowej, musimy się cofnąć o kilkaset lat.

O kilkaset, a właściwie prawie tysiąc lat wstecz, gdyż tyle liczy historia przemyskich Żydów. Bez jej poznania, trudno będzie zrozumieć, jak bardzo zagłada Żydów zubożyła obraz Przemyśla, przemyską gospodarkę, kulturę i tradycję.

Poznanie historii przemyskich Żydów jest ważne również z innego powodu. Do dnia dzisiejszego dożyła jedynie garstka ludzi pamiętających przedwojenny Przemyśl, żydowskie miasto, synagogi, rabinów chodzących ulicami, bazary, żydowską kulturę i wszystko to co tworzyło specyficzny klimat "tamtego" Przemyśla. A potem wybuchła wojna i to wszystko, co trwało i rozwijało się przez kilka stuleci, zostało kompletnie zniszczone w ciągu kilkunastu zaledwie miesięcy. Dzisiaj pozostało nam po "żydowskim Przemyślu" jedynie kilka zachowanych budowli, trochę fotografii oraz pamięć o tamtym świecie, tamtych ludziach, ich kulturze, religii, sposobie życia. Za kilkanaście, kilkadziesiąt lat, nie będzie już nikogo, kto mógłby o tym wszystkim opowiedzieć. Ubywać będzie również materialnych pamiątek tamtego okresu w historii miasta, tamtego świata, tamtych ludzi. Pozostanie tylko wiedza i pamięć.

Pierwsze wzmianki o pobycie Żydów w Przemyślu pojawiają się już w XI w. Na początku XV w. w Przemyślu żyło około 20 żydowskich rodzin, "między temi był jeden sklarz, który wstawia szyby na zamku i jeden medicus, który leczy służbę pana starosty" (L. Hauser). Stan ten uległ gwałtownej zmianie od czasu, gdy w 1559 r. król Zygmunt August nadał Żydom przemyskim przywileje, zezwalając na swobodne osiedlanie się oraz prowadzenie działalności gospodarczej.

Od tego czasu możemy obserwować stały wzrost liczby ludności żydowskiej, oraz błyskawiczny rozwój instytucji żydowskich w Przemyślu. Wówczas to powstały m.in. bożnica, szpital, łaźnia. W 1594 r. ukończono budowę murowanej synagogi. Usytuowana ona była w centrum żydowskiej dzielnicy, we wschodniej części Rybiego Placu. Oprócz funkcji sakralnych bożnica ta pełniła także inne funkcje społeczne, gdyż znajdowała się tam m.in.: szkółka dla chłopców, akademia talmudyczna, sala posiedzeń władz kahalnych oraz sądu żydowskiego.

Wybuch wojny oraz wkroczenie Niemców do Przemyśla 15 września 1939 r. oznaczało dla przygniatającej większości przemyskich Żydów wydanie na nich wyroku śmierci. Kierunek polityki niemieckiej wobec Żydów oraz ich skrajnie wrogi do nich stosunek, widoczny był niemal natychmiast, zanim jeszcze na terenie miasta powstały getta. Nazajutrz po wkroczeniu do Przemyśla, 16 września 1939 r. Niemcy aresztowali ok. 200 osób narodowości żydowskiej i umieścili ich w więzieniu i budynku policji, 19 września bez żadnego sądu rozstrzelali wszystkich złapanych Żydów - część w podprzemyskiej wiosce Przekopana, a część na żydowskim cmentarzu.

Od początku okupacji Niemcy starali się pozbywać Żydów, wypędzając ich do radzieckiej strefy okupacyjnej. W ciągu dwóch miesięcy: kwietnia i maja 1940 r. na prawobrzeżną stronę Przemyśla zostało wygnanych 7000 Żydów. 17 listopada 1942 r. Niemcy wywieźli do obozu w Bełżcu kolejne 3500 osób z przemyskiego getta. Po tej akcji obszar getta został zmniejszony, zostało w nim jeszcze ok. 5000 osób. Getto zostało podzielone na getto A - dla pracujących, oraz getto B - dla pozostałych. Część Żydów, wiedząc zapewne o czekającej ich niechybnej śmierci, nadal ukrywała się w ruinach getta. Do ich wyszukiwania Niemcy sprowadzili specjalnie wyszkolone psy, które poszukiwały ukrywających się ludzi. Wysadzono również wiele domów.

Dziś o bogatej dramtatycznej przeszłości przemyskich Żydów świadczą już tylko pozostałe budynki. Zapraszam do obejrzenia przemyśla w mojej galerii , popatrzenia na zdjęcia przedstawiające miejsca, które były świadkami bogatej historii Żydów w Przemyślu.

Za pomoc w opracowaniu artykułu, udostępnienie materiału dziękuję witrynie Przemyśl w czasie II wojny światowej.

Zobacz także:

OFFline profil autora

Autor: Łukasz Solski

Artykuły (432) Galerie (46) Średnia ocen (4.42)

Wiek: 25 | Miejscowość: Przemyśl | Kraj: Polska

Ostatnie artykuły autora:

Pozycja autora w rankingach:

Największa liczba odsłon (213)

Dodaj do

Komentarze: 4

Sortuj komentarze:

Michał Tyrpa 06.12.2006 16:40

Ocena:

Mimo dwudziestowiecznego niemieckiego barbarzyństwa, wciąż istnieje wiele pamiątek po tym wszystkim, co rabin Mojżesz Iserles nazwał (a autorzy Wielkiej Encyklopedii Francuskiej za nim powtórzyli) - Paradis Judaeorum. Dbajmy o nie.
Plus dla Autora.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Andrzej Zaranek 15.10.2006 19:11

Ocena:

:) temat tabu - żydzi a sprawa polska. Brawo Łukasz:)

Komentarz został ukrytyrozwiń

Ewa Kowalska 15.10.2006 17:12

Ocena:

Łukasz, popełniłeś WSPANIAŁY artykuł:) Z prawdziwą przyjemnością, jeśli tak można powiedzieć o tekście poruszającym smutne dzieje żydów w Polsce, przeczytałam ten tekst. Brawo :)

Komentarz został ukrytyrozwiń

Mir Nalezińskí 15.10.2006 17:07

Ocena:

Jeśli piszemy o narodowości to *Żydzi* (Izraelici), a jeśli o wyznaniu to *żydzi*. Jeśli ci Polacy byli Żydami kilka pokoleń wcześniej, to teraz (albo podczas wojny) byli żydami. Poloniści wprawdzie wyjaśniają, że temat jest delikatny i w razie wątpliwości można pisać (przezornie) *Żydzi*.
*Zapraszam do obejrzenia przemyśla* - tu nie ma wątpliwości... Treba ponownie... przemyśleć.
Tak, to co wyprawiali Niemcy z owymi Ż(ż)ydami to koszmar, ktory niełatwo będzie zmyć z sumienia sąsiadow... I dzisiejsze uwagi niektórych rodaków nt. owych rzezi są nie do przyjęcia.

Komentarz został ukrytyrozwiń