Wiadomości24 > Moje Trzy Grosze > Opinie > Jak mówić po polsku, a nie po polskiemu

Pozycja materiału w rankingach:

#1754 wg odsłon (dzienny)

1754 miejsce

Dział: Opinie

Ocena: 55pkt

Oceń:

Jak mówić po polsku, a nie po polskiemu

Dodał(a): Joanna Hęciak
2010-02-10 09:18
Odsłon: 16684
Komentarzy: 35

Tagi:

Jesteśmy Polakami, więc powinniśmy posługiwać się językiem ojczystym w jak najbardziej poprawny sposób. Wiele błędów wynika jednak z naszej nieświadomości oraz złych wzorów, m.in. w mediach.

Dokonany tu przeze mnie wybór błędów jest bardzo przekrojowy, jak również z wielu względów ograniczony ilościowo, i wynika z moich długich obserwacji. A jako polonistka z wykształcenia czuję powinność promowania poprawności językowej. Mam nadzieję, że chociaż jednak osoba po przeczytaniu tego artykułu wdroży poprawne formy do swojego codziennego słownictwa.

WZIĄĆ – nie ma tu "ś", a bardzo wiele osób z bliżej niewyjaśnionych przyczyn wciąż mówi "wziąść", a co za tym idzie - również tak piszą. Można wsiąść (np. do autobusu), ale nie "wziąść".

BYNAJMNIEJ - błędnie używane w rozumieniu "przynajmniej", a to zdecydowanie nie to samo. Bynajmniej znaczy tyle, co "wcale, nigdy nie". Zdanie: "Nie przyjdzie, bynajmniej tak powiedziała" jest niepoprawne.

POMARAŃCZA - tak, ten pyszny cytrus jest rodzaju żeńskiego. Mówienie: "zjem pomarańcza" jest błędne, ale wynika z tego, że najczęściej używa się tego rzeczownika w liczbie mnogiej. Pomarańcze (te) to forma, która jest jednakowa, jeśli brać pod uwagę rzeczowniki (ten) pomarańcz - błędny i (ta) pomarańcza. Dlatego też pamiętajmy, że jeśli jemy jedną sztukę, to jest to urocza pomarańczka. Zjem (tę) pomarańczę.

RĘCE I OCZY - odwieczny problem, jak mówić. Jeśli chodzi o ręce, to jedyną poprawną formą jest rękoma. Nigdy w życiu nie wolno powiedzieć "ręcami", lepiej też nie używać formy "rękami". To samo, jeśli chodzi o oczy. Oczyma patrzymy na ten piękny świat. Raczej nie oczami. Na rosole są oka. W sieci rybackiej też.

BUT - i inne rzeczowniki rodzaju męskiego, zwłaszcza jednosylabowe. Problem dotyczy biernika. Dla przypomnienia przypadki w języku polskim to:

Mianownik (kto, co - to jest)
Dopełniacz (kogo, czego - nie ma)
Celownik (komu, czemu - się przyglądam)
Biernik (kogo, co - widzę)
Narzędnik (z kim, z czym - idę)
Miejscownik (o kim, o czym - myślę)
Wołacz (o!)

Powszechne jest mówienie "zawiązałem buta". Jest to błędne. I choć może dziwnie brzmi, to właśnie tak trzeba mówić: wiążę (kogo, co) but, jem kotlet, podlewam kaktus, piekę tort. Natomiast przy przeczeniu zmienia się przypadek i biernik przechodzi w dopełniacz. Wtedy jest: nie wiążę (kogo, czego) buta, nie jem kotleta, nie podlewam kaktusa, nie piekę tortu (a nie torta!).

TĘ - tylko taka forma zaimka "ta" jest dopuszczalna, zwłaszcza w polszczyźnie pisanej. W mówionej jeszcze można używać "tą", ale lepiej mówić jak najpoprawniej, prawda?

W KAŻDYM BĄDŹ RAZIE - typowy przykład kontaminacji, czyli połączenia w całość elementów należących do dwóch różnych związków wyrazowych. W tym wypadku są to "w każdym razie" oraz "bądź co bądź". Nie łączymy tego tak samo jak nie mieszamy alkoholi.

DLATEGO BO - częsty błąd i bardzo przeze mnie zwalczany. Mówimy ALBO "dlatego, że" ALBO "bo", gdyż są to wyrażenia równoznaczne. Jeśli używamy słów "dlatego, bo", to brzmi to mniej więcej tak, jak ostatnio Marcin Daniec powiedział "sądzę iż uważam że gdyż ponieważ bo aczkolwiek". Całkowite masło maślane. Z równie często popełnianych w tym zakresie błędów są też: "cofnąć do tyłu", "akwen wodny", "autentyczne fakty". Tak nie mówimy.

Zobacz także:

OFFline profil autora

Autor: Joanna Hęciak

Artykuły (19) Galerie (1) Średnia ocen (4.39)

Miejscowość: Warszawa | Kraj: Polska

O mnie: Z wykształcenia polonistka. Z zamiłowania tancerka (salsa, bachata, tango). Amatorka fotografii i kuchni włoskiej.

Ostatnie artykuły autora:

Pozycja autora w rankingach:

Największa liczba odsłon (625)

Dodaj do

Komentarze: 35

Sortuj komentarze:

Marcin 10.02.2011 17:36

Ocena:

Pytania narzędnik z kim, z czym to rusycyzm. Polskie pytania to kim, czym (np. się zachwycam).

Komentarz został ukrytyrozwiń

Pan Anonim 29.01.2011 19:39

Ocena:

może być

Komentarz został ukrytyrozwiń

lmichi 28.09.2010 20:41

Ocena:

no no

Komentarz został ukrytyrozwiń

Jolanta Paczkowska 22.02.2010 20:41

Ocena:

Joanno, będę się upierać, że poprawna. ;) Ale... zdania językoznawców też są podzielone.
Ja przychylam się do opinii, że: "Konstrukcje złożone z wyrazu Państwo i czasownika w 2. osobie lm są jedynie mniej oficjalne niż podobne konstrukcje z czasownikiem w 3. osobie" - http://poradnia.pwn.pl/lista.php?id=10223

W moim odczuciu wiele zależy od tego, kim są nadawca i adresat.
Znawczyni językowego savoir-vivre'u, prof. Małgorzata Marcjanik mówi:
"Formy 2. osoby liczby mnogiej możliwe są do zastosowania tylko w sytuacjach, gdy odbiorcy są dużo młodsi i znacznie niżej usytuowani w hierarchii ważności. Sama tak zwracam się nieraz do studentów studiów dziennych (więc młodych ludzi, z którymi chcę nawiązać bliższy kontakt, zmniejszyć dystans), ale już nie do studentów na przykład studiów podyplomowych, którzy mają ukończone studia wyższe, często ugruntowaną w swoich środowiskach pozycję zawodową itp. Że nie wspomnę o słuchaczach Uniwersytetu Trzeciego Wieku" - http://poradnia.polonistyka.uj.edu.pl/?modul=16
Ciekawy jest też felieton "lingwistycznego dinozaura" - http://jkozak.ca/jacek_kozak/text/felietony/f08.htm

Komentarz został ukrytyrozwiń

Joanna Hęciak 22.02.2010 07:56

Ocena:

Właśnie biernik jest ciężkim przypadkiem, jednak w przypadku buta lepiej jednak wiązać but, niż buta. Natomiast co do formy "widzicie państwo" jest ona niepoprawna. Trzymam się cały czas tego, co wbijał nam do głowy profesor Andrzej Markowski, który jest redaktorem Nowego Słownika Poprawnej Polszczyzny, więc zapewne zna się na rzeczy ;) Ja jestem tylko przekaźnikiem :) Pozdrawiam serdecznie!

Komentarz został ukrytyrozwiń

Jolanta Paczkowska 17.02.2010 21:10

Ocena:

Oczywiście. I jeszcze coś. Z tym biernikiem to sprawa jest skomplikowana. Tendencja do stosowania biernika równego dopełniaczowi jest obecnie bardzo silna. I w tej sytuacji zdarza nam się - całkiem poprawnie - jeść kotleta, pomidora czy banana. ;)

Komentarz został ukrytyrozwiń

Joanna Hęciak 17.02.2010 09:42

Ocena:

Chodzi o "o!"? :)

Komentarz został ukrytyrozwiń

Jolanta Paczkowska 14.02.2010 16:49

Ocena:

To jeszcze ja dorzucę coś swoimi rękami. ;)
Forma typu "widzicie państwo" jest jedynie mniej oficjalna, ale poprawna; ma swoich przeciwników i zwolenników.
Ja ją lubię, dla mnie jest próbą ocieplenia stosunków z rozmówcą.
Wypadałoby w końcu obalić mit, że "A więc" jest niepoprawnym początkiem zdania. To jest poprawne, jak najbardziej.
I jeszcze drobiazg - mam nadzieję, że moi uczniowie nie widzą tego, co stoi przy wołaczu. ;)

Komentarz został ukrytyrozwiń

Joanna Hęciak 13.02.2010 11:28

Ocena:

Poprawną formą jest "odnośnie do". Natomiast mam prośbę, zgłaszajcie propozycje językowe, które budzą Wasze wątpliwości, a ja je w kolejnym artykule, gdy uzbiera się jakaś większa ilość, rozwieję. Pozdrawiam!

Komentarz został ukrytyrozwiń

Autor usunął profil 12.02.2010 20:15

Ocena:

Panie Macieju... Swoim komentarzem dowodzi Pan własnej ignorancji. ..

Rzeczowniki, tzw. nieżywotne, rodzaju męskiego, nie zmieniają swej formy w bierniku. Zapewniam Pana, ze to nie autorka naraża się na kompromitację...

A "po studiować" :))) podoba mi się... Dawno się tak szczerze nie uśmiałem :)))

Komentarz został ukrytyrozwiń