Echolokacja, używana m.in. przez nietoperze, uważana jest za jeden z największych fenomenów w przyrodzie. Stosujące ją zwierzę do orientacji używa nie oczu, a uszu. Polujący w nocy i słabo widzący nietoperz, wykrywa przeszkody przy pomocy dźwięku. Emituje fale dźwiękowe o bardzo wysokiej częstotliwości i nasłuchuje odbitego echa. Na podstawie czasu oczekiwania na nie, kierunku i natężenia fali, może określić kształt oraz odległość przeszkody. Dla wielu z nas postrzeganie świata przy pomocy dźwięków, bez użycia wzroku, wydaje się być niezrozumiałe i trudne do wyobrażenia. Faktycznie, sonar nietoperza jest urządzeniem na tyle rozwiniętym, że musi robić wrażenie. Jednak wyobrażenie sobie świata widzianego uszami nietoperza, może wcale nie być takie trudne.

Najczęstszym błędem przy próbie wczucia się w sytuację nietoperza, jest zakładanie, że świadomie dokonuje on ciągłych obliczeń i analizy odbieranych fal. Jest to równie absurdalne, jak twierdzenie, że człowiek świadomie oblicza długości docierających do niego fal świetlnych, a to przecież dzięki ich zróżnicowaniu możemy widzieć kolory. W rzeczywistości zajmują się tym "za nas" nasze mózgi i odbywa się to tak samo nieświadomie, jak np. bicie serca. Należy więc założyć, że nietoperz w jakiś sposób widzi świat. I być może widzi go bardzo podobnie do nas.

Zarówno człowiek, jak i nietoperz, do oglądania świata używa fali. Różnicą jest tylko ich rodzaj - my korzystamy z fal świetlnych, a nietoperz - dźwiękowych. Po odbiciu od dowolnego obiektu są one wychwytywane przez służące do tego wyspecjalizowane organy - oko lub ucho, które przetwarzają je na odpowiedni impuls elektryczny i przesyłają do mózgu. Subtelną różnicą jest źródło fal - nietoperz potrafi je sam wysyłać, podczas gdy człowiek potrzebuje źródła światła - słońca, zapałki, latarki etc.

Tu należy zwrócić uwagę, że impuls elektryczny wysyłany z ucha nietoperza do jego mózgu, ma dokładnie taki sam charakter, jak impuls wysyłany do ludzkiego mózgu z oka. Dobitnie obrazuje to, jak nieznaczące są wyżej wymienione różnice. Barwa, dźwięk, obraz nie istnieją obiektywnie. Powstają jedynie w naszych głowach, po odpowiedniej interpretacji impulsów elektrycznych przez nasze mózgi. Nasuwa to niezwykle ciekawe pytanie. Co stałoby się, gdyby do ludzkiego mózgu skierować impulsy wytworzone przez ucho nietoperza? Czy zostałyby one odebrane jako dźwięki i nie zostały usłyszane, bo człowiek nie słyszy ultradźwięków? A może zostałyby usłyszane albo... zamienione w obraz? Całkiem możliwe, że nietoperze widzą dokładnie tak, jak my. Wystarczy, że ich mózgi interpretują fale dźwiękowe w sposób, w jaki nasze robią to z falami świetlnymi.

Jak już wyżej pisałem, dźwięk czy obraz, ale również np. zapach, nie istnieją obiektywnie. Wszelkie wrażenie obcowania z czymś powstaje w naszych głowach i tam jego istnienie się kończy. Wszyscy wiemy, że trawa ma kolor zielony. Ale co znaczy "zielony"? Zielony to kolor trawy, a trawa jest zielona. Czy mogę mieć jednak pewność, że nie nazwałbym zielonym tego, co Ty nazywasz czerwonym? Barwy czy dźwięki możemy zdefiniować jedynie poprzez odniesienie się do otoczenia, poprzez wskazanie ich.

Do naszych oczu docierają dokładnie te same fale, ale one nie posiadają swojego koloru, mają jedynie długość. A ta może być przez nasze mózgi interpretowana w skrajnie różny sposób, w efekcie czego powstawałyby różne obrazy świata, zależne od odbiorcy. A to wszystko dlatego, że do mojego, Twojego i nietoperzego mózgu docierają jedynie impulsy elektryczne, które dopiero tam zamieniane są w obraz. Co więcej, rozwiązanie powyższej zagadki jest na dziś zupełnie niemożliwe.

Wyobraź sobie niebieskie słońce na zielonym niebie, chowające się za horyzontem, wyznaczonym przez różowe morze. I pomyśl, że tak właśnie może widzieć zachód słońca ktoś z Twoich najbliższych. Możliwe, że widzisz świat tak, jak nietoperz, a jednocześnie nie masz żadnej pewności, że widzisz go tak, jak Twoi rodzice.

Czy nadal dziwi Cię, że my - ludzie - często tak różnie postrzegamy świat?

Tekst zainspirowany opisem echolokacji w "Ślepym zegarmistrzu" Richarda Dawkinsa, problemem qualis oraz refleksjami własnymi.