"Statek na kołach" czy "pożegnanie mięsa" - geneza karnawału

Karnawał - okres zabaw, uczt, pochodów i maskarad. Znany od starożytności i w owym czasie łączony z obrzędami religijnymi. Zanim stał się znakiem rozpoznawczym dla greckich Dionizjów i rzymskich Bachanaliów najpierw był powiązany z obchodami sumeryjskich świąt rolniczych w Mezopotamii. Sumerowie uroczyście przedstawiali symboliczne zaślubiny Inany i Dumuziego, bóstw odpowiedzialnych za plony i urodzaje. Władca miasta Uruk uosabiający Dumuziego poślubiał kapłankę symbolizującą Inanę a całej ceremonii towarzyszyła procesja kapłanów, ludzi dworu, mieszkańców miasta i okolic, recytująca i śpiewająca hymny. Boskie zaślubiny miały być dla Sumerów gwarancją urodzaju ich pól, powiększania się stad, czyli życia w dostatku.

Są dwie teorie tłumaczące nazwę karnawał. Pierwsza identyfikuje to słowo z łacińską nazwą "statku na kołach" czyli carrus navalis. Była to przybrana kwiatami łódź na kołach - rydwan boga Dionizosa przemierzający ulice starożytnego Rzymu podczas organizowanych na wielką skalę obchodów powitania wiosny inicjujących okres zabaw, orgii, tańców i maskarad. Według innej teorii nazwa pochodzi od łacińskiego słowa carnavale (pożegnanie mięsa, caro - mięso, vale - bywaj, żegnaj) i jest bardziej powiązana z chrześcijańskim okresem poprzedzający Wielki Post.

Karnawał kojarzy się ze świętem ulicznym, w którym ulica staje się miejscem zabawy, świętowania, tańca i zbiorowej radości. Ze względu na klimat w Polsce nie mamy zbyt bogatej tradycji zabawy na świeżym powietrzu w czasie zimy. Jednak i u nas występują ciekawe tradycje karnawałowe, których początki sięgają średniowiecza. Zapusty zaczynały się po święcie Trzech Króli i trwały do "Ostatków", czyli wtorku "diabelskiego" przed Środą Popielcową poprzedzającą Wielki Post. Powstała w Polsce bogata obrzędowość oparta na rodzimych tradycjach ludowych. Szczególnie huczne były zapusty w dworach szlacheckich i
magnackich. W XVII wieku śpiewano, że na zapusty "nie chcą państwo kapusty; wolą sarny, jelenie i żubrowe pieczenie". Ucztom i wielogodzinnemu biesiadowaniu towarzyszyły kuligi z pochodniami oraz wspaniałe bale zwane redutami.