Facebook Google+ Twitter

Pozycja materiału w rankingach:

14054 miejsce

Kino moralnego niepokoju jako zjawisko artystyczne

Jakie jest to pokolenie? To pokolenie, które nie zna oblicza wojny a ich dziedzictwem jest rzeczywistość egzystencji wPRL-u. Ludzie ci budują pewien nowy model człowieka w Polsce Ludowej.

Kadr z filmu Dobrze wiemy, że za początek kina moralnego niepokoju przyjmuje się rok 1976. Autorem nazwy tego terminu jest reżyser Janusz Kijowski. Jest to pewien okres, gdzie kończy się czas w polskiej kulturze, zwany często kinem publicystycznej kontestacji. Obok filmów Krzysztofa Kieślowskiego (Personel, Spokój, Blizna, Amator, Krótki dzień pracy, Przypadek) tworzyli ten nurt również: Feliks Falk (Wodzirej, Szansa, Był jazz), Agnieszka Holland (Aktorzy prowincjonalni, Kobieta samotna), Janusz Kijowski (Indeks, Kung-fu), Janusz Zaorski (Pokój z widokiem na morze, Dziecinne pytania, Matka królów-?1982), Krzysztof Zanussi (Barwy ochronne, Constans, Kontrakt, Struktura kryształu) i Andrzej Wajda (Bez znieczulenia, Dyrygent, Człowiek z żelaza).Spróbuję na niektórych przykładach opisać to artystyczne zjawisko.
W epoce PRL-u kino polityczne nie miało racji bytu, więc narodziło się kino publicystyki społeczno-politycznej. Istotą tego kina była sprawa bohatera. Najczęściej był to człowiek prostolinijny a reżyser i widz był zawsze inteligentniejszy od niego . W kinie moralnego niepokoju najważniejsza była kreacja bohatera z konkretną biografią. Akcja filmu najczęściej odbywa się w społecznościach małych, lokalnych, oddalonych od centrum.
W kontekście realizowany był film społeczno-obyczajowy Wodzirej. Cechą tego kina były wydarzenia i realia umiejscowione jak najbardziej we współczesności. Bohaterami tego kina, to najczęściej ludzie młodzi około trzydziestki. Świat taki czarno- biały. Jakie jest to pokolenie? To pokolenie, które nie zna oblicza wojny a ich dziedzictwem jest rzeczywistość egzystencji w PRL-u. Ludzie ci budują pewien nowy model człowieka w Polsce Ludowej. Dopiero okres inicjacji, dojrzewania przyczynia się do tego, że wdziera się do nich świadomość widzenia czegoś, czego pod fasadą systemu nie dostrzegali. Bardzo często zarzucano tym filmom pewien schematyzm i uproszczenia . Kinu moralnego wstrząsu po socrealizmie zarzuca się dwie istotne sprawy: brak ludzkiej twarzy oraz stworzenie bohatera pozytywnego i negatywnego . W kinie tym nie było podziału na charaktery lecz na typy. Między innymi dorobkiewicza- kosmopolity, starego działacza partyjnego, aktywisty młodzieżowego czy inteligenta i tym podobny.
W semantyce moralnego niepokoju sport należał do negatywnych dziedzin życia. Powodem była nieuczciwość, korupcja, manipulacja, tworzenie klik, które rozwalały wspólnotowość rodziły niezdrowe współzawodnictwo w pracy. Natomiast w kodzie moralnego wstrząsu nauka o przeszłości to nie tylko źródło wiedzy o rzeczywistości ale historia, która miała stać na straży tradycji narodowej. Duchowość epoki PRL-u miała wpływ na dzieła jakie wówczas powstawały a mentalność i wrażliwość miała olbrzymie znaczenie na styl reżysera.
Zaprezentuję teraz znanych polskich twórców filmowych oraz te cechy kina, które znalazły odzwierciedlenie w ich twórczości.
Niesamowitym darem obserwacji życia w Polsce okazały się filmy Janusza Kijowskiego – Indeks i Kung Fu. Pokazana została w nich postawa nonkonformizmu i potrzeba zjednoczenia we wspólnocie przeciw złu. Przykładem tego może być pełen buntu literat z Indeksu Janusza Kijowskiego, który zostaje nauczycielem z powołania. Główny bohater dzieła – Józef Moneta zostaje usunięty z uniwersytetu za postawienie się w obronie studenta, który brał udział w zamieszkach. Po wielu latach zatrudnił się w szkole jako surowy nauczyciel, karzący niesubordynowanych uczniów. Film Kijowskiego trafił na ekrany dopiero w 1981 roku, czyli cztery lata po ukończeniu. Interwencja cenzury uczyniła z Indeksu jeden z najbardziej wyczekiwanych półkowników (tak określano filmy zalegające na półkach w archiwach, których wyświetlanie były zakazane). Kung-fu jest dramatem psychologicznym. Film przedstawia nam „paczkę” studentów i ich rozpad w wyniku wydarzeń marca 1968 roku, jak i również odnowienie ich więzów. Tym, co ich zespoliło była wspólna pomoc koledze Witkowi, który został wyrzucony z pracy za to, że ujawnił plagiat dyrektora . Pociągnęło to za sobą daleko idące konsekwencje. Na przykład jego żona Teresa Sawicka zostaje szykanowana, pomimo iż swój zawód ucząc historii w liceum sprawuje z pasją, a małą córeczkę usunięto z przedszkola. Pięknym momentem w tym filmie jest kiedy to właśnie koledzy ze studiów przychodzą z pomocą koledze. Pomoc ta polegała na odważnym opublikowaniu materiału Polowanie na inżyniera. Wykorzystując znajomości w prokuraturze dzięki przyjaciołom nie tylko został z powrotem przyjęty do pracy ale otrzymał awans.
Spróbuję scharakteryzować wspomnianego już wyżej bohatera pozytywnego. Mógł nim być działacz partyjny najczęściej stary, który miał za sobą pewne doświadczenie życiowe, opiekuńczy, komunista, który siedział w więzieniu. Ten typ bohatera występuje w Przypadku Krzysztofa Kieślowskiego, podobnie jest w Scenach dziecięcych z życia prowincji Tomasza Zygadły.
Filmy moralnego niepokoju nie należały do odkrywczych ani ambitnych. Mało artystyczne. Raczej nudne i długie. Brakowało środka wyrazu, osobistych pasji, ekstremalnych sytuacji, buntu . Chociaż dużym plusem tych filmów było wierne odtworzenie detali codziennego życia. Brak jasnego sprecyzowania problemów nie mógł nie mieć wpływu na charakter filmów. Za przyczyną, między innymi, Krzysztofa Zanussiego, Agnieszki Holland oraz Krzysztofa Kieślowskiego nastąpiło ożywienie kina ale było ono zróżnicowane w swoim wyrazie artystycznym. Związane to było z sytuacją społeczną kraju. Niektórzy postawili sobie za cel opis deformacji ludzkich - pewnych uwikłań i mechanizmów manipulacji w zachowaniach zbiorowych i indywidualnych. Celem tych opisów była próba odkłamania rzeczywistości w sferze etyki a dzięki temu dotarcie do podstaw aksjologii, ontologii. Prekursorem takiego kina nieufności został Kieślowski i cechy tego kina zaprezentuję na przykładzie filmów Blizna i Amator oraz Przypadek. W obu tych filmach podjęta została problematyka odpowiedzialności za nasze podejmowane i zaniechane decyzje.
W debiucie telewizyjnym Blizna (1976) bohaterem jest dyrektor budowy Bednarz i w tym dramacie społecznym Kieślowski porusza ważny problem dokonywania wyborów, który będzie widoczny w wielu jego następnych filmach. Idee dyrektora Bednarza, który poświęcił życie osobiste na rzecz misji budowania kombinatu, zderzają się z brutalną rzeczywistością. Ostatnia scena pokazuje, że dyrektor Bednarz staje po stronie robotników i wraca zdymisjonowany do rodziny. Blizna jest dramatem społeczno- obyczajowym. Reżyser wnikliwie zanalizował mechanizmy władzy socjalistycznej. To one przyczyniły się do zdeprecjonowania etycznych, moralnych zasad w życiu społeczeństwa oraz unaocznił obojętność na krzywdę drugiego człowieka .
Wybitnym filmem jest Przypadek. Przedstawione mamy tu trzy warianty wyboru tej samej opowieści. Bogusław Linda grający studenta medycyny Witka Długosza, który śpieszy się na pociąg do Warszawy i wsiada do niego. Spotyka w nim komunistę, który wciągnie go w świat polityki. W drugim wariancie na pociąg nie zdążył, więc nie spotka ludzi w nim znajdujących się i nie weźmie udziału w tych wydarzeniach. Dołączy przez to do opozycji. Natomiast trzeci wariant z wątkiem spotkania dawnej miłości z wzajemnościąa w konsekwencji wspólnym życiem i spełnieniem zawodowym bez świata polityki. Kieślowski pokazuje nam podobnie jak w Amatorze, że nasze wybory nie są bez znaczenia. Znaczenie tego filmu jest dość metafizyczne. Co tak naprawdę Twórca Przypadku chciał pokazać swojemu widzowi? Może to, że wszystko jest istotne, zarówno ważne jest czy zdążę na pociąg czy nie, jak i to czy wejdę w relację z kimś lub nie. Wiele może zależeć od tego kogo spotkam. W każdym przypadku los może potoczyć się inną ścieżką. Rodzi się pewien bunt i niezgoda na to, że naszym życiem rządzi przypadek. A jeżeli to nieślepy los to co kieruje naszym życiem? Śmierć jest pewnikiem ale można również zachować wierność sumieniu bez względu po jakiej stronie barykady przyjdzie żyć. Być może jest to również nawiązanie do Sartre`a Jesteśmy skazani na wolność. Właśnie w filmach Personel, Amator, Przypadek bohaterowie zmuszeni są do opowiedzenia się po jakiej stronie chcą być. Reżyser chciał też pokazać jak wygląda świat bez Boga. Ta przypadkowość koresponduje również z innymi filmami. Na przykład Biegnij Lola, biegnij, Nieodwracalne, Słoń Tykwera.
Reprezentant kina obserwacji Kieślowski wybitnie pokazuje nam to w Amatorze. W miarę wewnętrznego dojrzewania główny bohater Filip Mosz, który jest zaopatrzeniowcem zaczyna zaniedbywać swoją żonę przez, którą ostatecznie zostanie porzucony. Filmy Kieślowskiego złamały pewien kanon, schemat i stereotyp. Dla zwierzchnika Filipa kalectwo, które on pokazuje to tragizm ludzkiej egzystencji wymykający się z rąk jednostki jak i zbiorowości, która okazuje się wątpliwa. Człowiek, który zaczyna zastanawiać się nad sensem życia może go odkryć w tym niepokoju, który go nurtuje. W tym filmie pokazany jest sposób postępowania bohaterów w dziwnych klikach społecznych.
Kieślowski nie narzucał swoich poglądów i uważał, że świat jest taki jak postrzegał go człowiek a nie propaganda. Miało to na celu prowadzić do niezależności a wybory bohaterów Kieślowskiego prowadzą czasami do ich osamotnienia. Amator korespondował z propagandą i kulturą akademicką. Pokazał zaopatrzeniowca z zapyziałej mieściny oraz wybrańca z kamerą. Amator, to ówczesny dramat psychologiczny dotykający sfer, gdzie bohater staje przed wyborami moralnymi. Film porusza też zagadnienie odpowiedzialności artystycznej. Tworzone przez głównego bohatera dokumenty, które trafiły do władz miasteczka i telewizji przyczyniły się do zwolnienia z pracy kilku jego znajomych, ponieważ ukazał ich w niewłaściwym świetle. Pesymistyczna opowieść o człowieku, który próbuje rejestrować otaczającą go rzeczywistość. Najpierw zyskuje poparcie i akceptacje władzy, a później kiedy jego pasja staje się niewygodna, zostaje odepchnięty i odtąd może już opowiadać tylko o sobie. W systemach autorytarnych ludzie poszukujący prawdy są skazani na introspekcję .
Kieślowski zainteresowany jest klasą robotniczą, chociaż w tym kinie dominował inteligent- artysta, dziennikarz, uczony, inżynier. Ma świetny zmysł intuicji i obserwacji. Postacie nie zawsze są posłuszne motywacjom. Bohaterom Personelu, Spokoju, Amatora towarzyszy klimat codzienności, szarości, gdzie zdarza się konflikt miedzy władzą a robotnikami. . Przyjrzyjmy się na czym polegają wybory i dramaty w tych filmach. Przedstawione są dylematy ale nie ma dobrego wyjścia. Dylemat wpisany jest w nasze życie i jest jego elementem Dylematu się nie rozstrzyga z dylematem się żyje . Wkomponował to Ktoś w nasz byt.
Kieślowski w kinie moralnego niepokoju rejestruje społeczeństwo i stan psychiki człowieka, który w nim funkcjonuje. Wzywa nas do myślenia nad badanym tematem aby uruchomiły się w nas mechanizmy moralne, intelektualne i społeczne.Tak naprawdę ta zniewolona przestrzeń nie jest wcale przeszkodą aby znaleźć otulinę wolności i pewnej kreatywności w rozwoju indywidualności. Co wydaje się, że można to zinterpretować tak, iż tylko zaczynając od siebie można coś zmienić i nadać swojemu życiu sens. Zmiana często jest rozwojowa choć też wprowadza sytuacje kryzysowe. System zmian nie lubi a bastion komunistycznego bloku hamował kreację artystyczną.
Przypadki wpływają na życie prywatne człowieka i tam jest indywidualna odpowiedzialność za siebie. To już nie instytucja ma zaspokoić moralny niepokój i znaleźć wyjście z sytuacji.
Twórczość Kieślowskiego przypada na bardzo trudny okres w historii Polski. Cenzura ograniczała swobodę działalności artystycznej. Przyszło mu żyć i tworzyć w PRL i często dzięki swoim filmom przez krytyków nazywany był demaskatorem systemu . Dlatego Kieślowski stworzył pewien kod z odbiorcą w tle. Jest coś co łączy Romka z Personelu, Antka ze Spokoju, Filipa z Amatora oraz Witka z Przypadku. Mają swoje marzenia, tęsknoty, które chcą urzeczywistnić, co w socjalistycznym systemie proste być nie mogło. Zderzenie uczucia z życiem bywa bolesne. Postacie bohaterów ulegają metamorfozie.
Cechy społeczeństwa lat 70 pozwolę podsumować słowami samego Kieślowskiego: Kierunek który przyjął kraj był bardzo szkodliwy. Ludzie, którzy zarządzali telewizją i kinem proponowali publiczności ogłupiające filmy, seriale, które trwały całymi miesiącami- absolutną szmirę, które ukazywały rzeczywistość ułudy, podczas gdy my przeżywaliśmy tragedię . Uważam i stwierdzam ze smutkiem. Tak nawet ubolewam nad tym, że dzisiaj to ma miejsce. Z drugiej strony, ludzie wystawali w kolejkach całymi godzinami, aby kupić cukier i inne rzeczy, a u siebie w domach oglądali przygody bogatego przemysłowca brazylijskiego, który miał trzy kochanki .
Oprócz Kieślowskiego degradacją kultury w swoim warsztacie reżyserskim zajęła się również Agnieszka Holland. Rozpoczęła ona swoją pracę jako asystent reżysera u boku Zanussiego przy filmie Iluminacja. Współpracowała również z Wajdą. Sytuacja w Polsce zmusiła ją do tego iż wybrała emigrację. Dokładnie od 1981 roku pracuje w Europie Zachodniej, USA i czasami w Polsce. W latach 2008-2012 zasilała swoją energią artystyczną Polską Akademię Filmową. Od 2014 roku jest przewodniczącą Europejskiej Akademii Filmowej. Teatr jaki przedstawiła próbował mierzyć się z romantyczną wizją, ale w zderzeniu z nędzą polską tradycja ginie a mecenas sztuki zdradził swoją misję. Film Aktorzy prowincjonalni jest dramatem psychologicznym. Aktorzy prowincjonalnego teatru grają Wyzwolenie Wyspiańskiego. Świetnie przedstawiła w Aktorach realia życia oraz obraz nędzy ludzkiej w zestawieniu z wierszem Wyspiańskiego . Widzimy tam starca wsłuchującego się w Etiudę rewolucyjną Chopina tak jakby czekał na coś, co wyreguluje te napięcia i ustawi zegarek we właściwym czasie .
Natomiast Feliks Falk upatrywał upadek kultury w koncepcjach Gierka. Przedstawione to zostało w filmie Szansa . Występuje tam trener w szkole, który za cel stawia sobie udział i wygraną szkoły w zawodach. Polemizowało to z hasłem Gierka aby Polska rosła w siłę, a ludzie żyli dostatniej. Nauczyciel aby móc manipulować nie akceptował jakichkolwiek przejawów indywidualności. Takiego rygorystycznego wychowania nie wytrzymuje zbuntowany i wrażliwy uczeń, który próbuje popełnić samobójstwo. Przykład ten pokazuje nam, że jednostka ma wpływ na życie społeczne, gdyż z kolegą solidaryzuje się cała klasa, co zmusza nauczyciela wychowania fizycznego Janotę do odejścia ze szkoły. W tym filmie pokazany został również w opozycji do zwolennika silnej ręki nauczyciel pozytywny historyk Rejmont, który stawiał wyżej rozwój intelektualno-duchowy młodzieży. Konflikt tutaj leżał w światopoglądzie . Można zadać pytanie - jaki ma sens doraźny sukces? Natomiast w Wodzireju reżyser pokazał kto pasuje do tego systemu. Główny bohater Lutek Danielak nie ma ustabilizowanego życia i pomimo zdolności konferansjerskich staje się konformistą akceptując tych, co te karty rozdają. Środowisko w jakim przyszło egzystować Lutkowi jest zbiurokratyzowane i odczłowieczone .
Film uznany jest za perłę moralnego pragmatyzmu, pewna klasyka, która oddaje realny klimat Polski z lat 70. Ten pragmatyzm również dostrzegamy we wspomnianym już powyżej dziele filmowym Kung-fu Janusza Kijowskiego.
Film bazuje na konflikcie w środowisku pracy. Z instytutu przemysłowego zostaje wyrzucony kolega. Dzięki pewnym działaniom kolegów, którzy wstawili się za nim otrzymał fikcyjną posadę. Powstała pewna grupa ludzi do walki z klikami. W filmie Głosy zadał pytanie czy współczesnego Polaka stać na metafizykę. W ówczesnej Polsce funkcjonowały dwa nurty marksizm i katolicyzm a tezy Kijowskiego są dość kontrowersyjne i kłócą się z teologią.
Kino moralnego niepokoju pokazywało obniżanie się kultury zastanej. Popierano nurt kreacyjny. Za przykład posłuży nam Krzysztof Bajon Aria dla atlety i Wojciech Marczewski Zmory. Aria dla atlety wyraża pewną tęsknotę i marzenie o europejskiej wspólnocie kulturalnej, która jednostkę traktuje poważniej niż tłum.
Żebrowski w traktacie moralnym o suwerenności jednostki z 1948 roku upatrywał zło nie w hitleryzmie lecz technokracji, która stała się receptą na życie zbiorowości według swoich zasad wmawiając jednostce brak wiary w suwerenność. Konsekwencją tego jest rozpad więzi i niedorozwój wyobraźni. Światopogląd Żebrowskiego pokazał, że większość ludzi żyje bardziej w kompromisie wobec zastanej rzeczywistości niż w opozycji do zła.
Maria Kornatowska autorka książki Wodzireje i amatorzy surowo ocenia kino moralnego niepokoju ale nie wolno zapominać, że stan badań tego kina nie jest wyczerpujący.
Nie mogę pominąć w tej części swojej pracy filmów Krzysztofa Zanussiego. Dzieła wybitne tego twórcy, to: Iluminacja, Barwy ochronne, i Struktura kryształu. Pierwszy film przedstawia historię polskiego inteligenta o wrażliwym sumieniu i refleksyjnie nastawionego do życia . Natomiast Barwy ochronne to film zwany moralitetem społecznym analizuje układy społeczne. Zanussi jest obserwatorem, który z chłodem bada społeczeństwo zarówno jako racjonalista jak i moralista . Przedstawia w filmie model życia akademickiego i przeciwstawia w nim dwie racje etyczne. Pierwszą reprezentuje szlachetny, młody asystent, drugą cyniczny docent, który jest nieuczciwy. Barwy ochronne – jeden z ważnych filmów kina moralnego niepokoju, w którym poruszony został problem konformizmu inteligencji. Okazuje się iż w kadrach naukowych laury zdobywali ludzie cyniczni i bez skrupułów, ludzie idący na kompromis z władzą. Niestety układy takie nie przyczyniają się do rozwoju indywidualności . Struktura kryształu to refleksyjna dysputa nad wyborami postaw życiowych. Jakże odmienne losy bohaterów, dwóch zdolnych naukowców. Jeden robi karierę naukową a drugi pozornie mniej błyskotliwą czy efektywną pracę gdzieś na prowincji. Konflikt pomiędzy pragmatycznym a humanistycznym modelem życia .
To był pełnometrażowy debiut Zanussiego. Należy cenić "Strukturę kryształu" za to, że szarość i codzienność, z której jest zbudowana, została ujęta w utwór, który ma swoją autonomiczną strukturę estetyczną, własne rytmy, własny styl i urodę" - pisał o filmie Zanussiego Bolesław Michałek, jeden z największych autorytetów polskiej krytyki filmowej.

Bibliografia:
Adamczyk M, Globalne Hollywood, filmowa Europa i polskie kino po 1989 roku, Gdańsk 2010.
Ciment M, Wyzbyć się policentryzmu…„Film na Świecie” 1992, nr 3-4,s.25.
Kornatowska M, Wodzireje i amatorzy, Warszawa 1990, s.174.
Kłopotowski K, Kino obserwacji potocznej [w:] Film polski. Twórcy i mity, red. K. Sobótka, Łódź 1988.
Kulig A, Etyka „bez końca”, Poznań 2009 s.68.
Leksykon polskich filmów fabularnych, oprac. zespół pod kier. Jana Słodowskiego, Warszawa 1997, s.57.
Michałek B, Kieślowski: rysy odrębne, „Kino” 1990, nr 272, s.1-3.
http://www.filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=112899 (data dostępu: 11-02-2014).
http://www.canalplus.pl/film-struktura-krysztalu_16130 (data dostępu: 11-02-2014).
www.youtube.com/watch?.v=P5BCEXDF6ks. (data dostępu: 11-02-2014).

Wybrane dla Ciebie:




Komentarze (4):

Sortuj komentarze:

Zanim nastąpił na moich oczach rozkwit polskiego kina moralnego niepokoju juz prawie 10 lat trwała na zachodzie tzw. kontestacja ze strony mlodych pokoleń postaw mieszczanskich i konsupcyjnych w ówczesnym spoleczeństwie. W Polsce to raczej po 1976 roku synonim niepokojów pokoleń starszych choć oczywiście najbardziej nośne sa ppstacie dośc mlodych bohaterów z Personelu ale już nie Struktury kryształu.. Ciekawi mnie czy autorka essayów sama ukuła termin konstestacja wobec kina moralnego niepokoju czy też oparla o jakieś źrodlowe materiały. W każdym razie czytam z przyjemnością ten jak się domyślam wywiedziony z pracy naukowej rozbity na części tekst.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Panie Arturze, nic się nie zmieniło. Niezależnie od ustroju mamy te same strategie życia społecznego.

Komentarz został ukrytyrozwiń

/Ludzie, którzy zarządzali telewizją i kinem proponowali publiczności ogłupiające filmy, seriale, które trwały całymi miesiącami- absolutną szmirę, które ukazywały rzeczywistość ułudy, podczas gdy my przeżywaliśmy tragedię/

Co się zmieniło?
Ta sama wszechogarniająca szmira i ogłupiające filmy i seriale.
( w ogromnej przewadze)
Różnica jest ta, że jest dostęp do wszystkiego, jeśli się tylko chce sięgnąć... ale ... nie sięga się. ( w ogromnej przewadze)
Stan faktyczny jest więc taki: kiedyś nie było łatwego dostępu do treści i była propaganda a teraz jest łatwy dostęp do treści i jest propaganda.
Z ( paradoksalnie ?) jakim skutkiem?
I jaki stąd wniosek, dotyczący "wolności"? Czy może też OBOWIĄZKU..?

P.S. Dla mnie z wymienionych filmów bezkonkurencyjny jest Przypadek. I ciągle zadaję sobie pytanie, czy Kieślowski jednak nie wyraził w nim swojego osobistego stosunku do ludzkich postaw. Wszak samolot spada, z chcącym żyć niejako "obok" zastanej rzeczywistości Witkiem...

Komentarz został ukrytyrozwiń

Z zainteresowaniem i przyjemnością przeczytałam.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Jeśli chcesz dodawać komentarze, musisz się zalogować.

Najpopularniejsze

Copyright 2016 Wiadomosci24.pl

Korzystamy z cookies i local storage.

Bez zmiany ustawień pliki są zapisywane na urządzeniu. Więcej przeczytasz tutaj.