Facebook Google+ Twitter

Pozycja materiału w rankingach:

11674 miejsce

Kobiety w wiedeńskiej sztuce – Klimt, Schiele, Kokoschka

Tytuł aktualnej wystawy w wiedeńskim Dolnym Belwederze (Untere Belvedere 22.10.2015 – 28.02.2016) magnetycznie przyciąga publiczność.

Gustav Klimt / Fot. Ewa SteinhardtTrzech słynnych „zaklinaczy kobiet” pokazuje fenomen kobiecości, erotyzmu i praktyk dosyć bulwersujących w okresie modernizmu. Akty kobiet w ciąży i macierzyństwo, kobieta jako madonna albo kurtyzana, kochanka, seksualność i niewinność dziecka, miłość i masturbacja to tematyka poddana głębokiej penetracji artystycznej.
Koniec XIX wieku określa nową pozycję kobiety. Artyści, literaci, psychoanalitycy rόżnie ją definiują, od femme fatale, poprzez hetery, wiedźmy, dziewice i matki, w końcu eleganckie damy do towarzystwa. Wystawa pokazuje relacje trzech wielkich austriackich artystόw Gustava Klimta (1862 – 1918), Egona Schiele (1890 – 1918) i Oskara Kokoschki (1886 – 1980) z płcią piękną.

Zmiany u progu XX wieku

Intelektualny Wiedeń okresu Fin de Siècle był opętany tematami miłości i seksualności kobiety i mężczyzny. Sigmund Freud, Arthur Schnitzler, Gustav Klimt, Otto Weininger rozwiązują zagadkę „kobieta”. Wynikiem jej jest mieszanka przerażenia z podziwem. Końcem XIX wieku role płci ulegają zmianom. Rόwnouprawnienie kobiet powoduje duże emocje, otwarte przyznanie się do swoich potrzeb erotycznych u obu płci, zażegnanie ograniczeń religijno-moralnych wywoływało oburzenie w konserwatywnych kręgach. Wystawa rzuca nowoczesne spojrzenie na relacje płci i źrόdło tożsamości seksualnej. Portret, para, akt, macierzyństwo i dziecko przedstawione w około 50 dziełach pokazują tęsknotę za romantyczną miłością. Bogate portrety Klimta, szokujące akty Schielego i Kokoschki to żywy obraz Wiednia sprzed 100 lat. Pierwszy raz zestawiono razem trzech bardzo rόżnych artystόw w jednym zagadnieniu. Rόżnice w podejściu do kobiecości są bardzo widoczne, nawet dla widza mało wiedzącego o epoce. To duży atut wystawy. Podczas gdy u Kokoschki pojawiają się elementy religijne, u Klimta i Schiele znikają one całkowicie. Natomiast elementy biograficzne przewijają się u każdego z nich. Intymne kontakty między modelem a tworzącym były na porządku dziennym. Oskar Kokoschka i Alma Mahler, Egon Schiele i Edith Schiele, Gustav Klimt i Emilie Flöge. Kontakty te balansowały między inspiracją i rolą muzy, pomiędzy chęcią posiadania czy pożądaniem, do czystego podziwu postaci. Niektόre modelki stały się w tym czasie inspiracją wielu tworzących. Alma Mahler była natchnieniem Gustava Mahler, Maxa Reinhardt i Arnolda Schönberg. Także Gustav Klimt walczył o względy Almy.

Gloryfikacja kobiety, pornografia, histeria były szeroko opisywane w όwczesnej psychologii, ktόrą się interesowano. Trzech prezentowanych autorόw prowadzi w swojej sztuce żywą dyskusję o damskiej psyche. Pozycja kobiety w Wiedniu około 1900 roku wynikała z głęboko zakorzenionych hierarchii w społeczeństwie prawie patriarchalnym. Do 1918 roku Wiedenki nie posiadały prawa głosowania i uczestnictwa w zgromadzeniach politycznych. Możliwość kształcenia się była także uzależniona od warstwy społecznej. Rόżnica w wynagrodzeniu pracy kobiety i mężczyzny była kolosalna a ciężar wychowania dzieci i utrzymania domu spoczywał całkowicie na kobiecie, zwłaszcza w proletariackiej grupie społeczeństwa. Dopiero w 1919 roku szkoły żeńskie otrzymały status państwowy, co spowodowało lepszy dostęp do szkolnictwa wyższego. Emancypację tego okresu można określić w jednym zdaniu - wyłamanie sie z męskiego porządku świata, stworzenie nowej, innej kobiety. Ruch kobiecy tego okresu charakteryzował się dużą dynamiką. Wystawa bardzo ostro pokazuje gdzie było miejsce kobiety, pokazuje jej bierność i podporządkowanie.

Gustav Klimt i dekoracyjność  / Fot. Ewa Steihardt

Klimt spędził swoje życie w pobliżu kobiet. Razem z matką Anną i dwoma siostrami, Klarą i Herminą żył pod jednym dachem. Całe dnie przebywał ze swoimi modelami w pracowni. Najczęściej były to młode dziewczyny, ktόrych fizyczne piękno studiował godzinami. To całkowicie damskie otoczenie pozwoliło mu dosyć szczegόłowo wypowiadać się na temat płci pięknej. Dekoracyjność jego aktόw i portretόw wywodzi się z jego wcześniejszych zainteresowań. W okresie budowy pałacόw przy wiedeńskiej Ringstraße, był zatrudniany jako dekorator wnętrz. Malował obrazy pasujące do bogatych salonόw elity żydowskiej. Rόwnocześnie jednak zaczął malować kobietę, jej fizyczną i psychiczną prezencję, i ona stała się jego głόwnym motywem. Prędko okrzyczano Klimta jako malarza kobiet. Poruszał się w kręgach Wiedenek, dziewczyn ludu, dam z towarzystwa, Żydόwek i arystokratek. Znał ich neurozy, zapach, potrzeby, przyzwyczajenia rόżnej natury. Podczas malowaia aktόw wpadał w ekstazy, ktόre widać w jego obrazach. Te właśnie ekstazy przyczyniały się do erotycznej aury jego twόrczości. Portrety bogatych dam bardzo prędko stały się tak uznawane i cenione, że Klimt nie mόgł się opędzić od zamόwień. Dominująca ornamentyka przyczyniła się do ustawienia portretowanej osoby na drugim planie. Inaczej podchodzi do modela Schiele i Kokoschka, ktόrych portretowane niemalże na nas patrzą i konfrontują nas z ich egzystencjonalną pustką i lękami. To właśnie ci ostatni tworzą tzw. nowy portret – portret psychologiczny, ktόry zwraca uwagę na duszę kobiety. Kobieta u Klimta jest „lalką” w otoczeniu kunsztownej dekoracyjności. Portretowane damy, zawsze dobrze ubrane, z drogą biżuterią, otoczone luksusem, robią wrażenie pięknego ptaka w złotej klatce. Ich głowy jakby misternie nasadzone na pięknie utkany korpus, dwie części nie mające często wspόlnego elementu są jak dekoracje. Atakowany często autor za swoją ornamentykę, ciekawie broni swoją artystyczną manię. Nie tylko człowiek jest dla niego ważny i jego głowa, ale także jego włosy, ręce, palce, sposόb poruszania się, także ubiόr. O psychice wypowiada się dopiero w aktach, ostrych i odważnych, gdzie zauważyć można przyzwolenie kobiety na wyrażanie swoich potrzeb.

Prowokacyjny Egon Schiele

Egon Schiele / Fot. Ewa SteinhardtW przeciwieństwie do Klimta, gdzie kobiecość jest ornamentem i wzbudza podziw, Schiele tworzy swoje akty dosyć odważnie i prowokacyjnie. Dominuje w nich zmysłowość, ktόra ukazuje, że model i artysta mogą szukać wzajemnego kontaktu. Proces twόrczy u Schiele był wzajemnym wyzwaniem artysty i portretowanej osoby. Młody Schiele, niespełna 20-letni, poprzez erotyczną drastyczność w swojej twόrczości prędko zostaje zauważony, ale także oskarżany o pornografię. Wyjątkowa dojrzałość artystyczna młodego Schieke pozwala mu na przekazanie emocji, uczuć, uprzedzeń i szokujących zachowań. W przeciwieństwie do swojego starszego kolegi Gustava Klimta, ktόry nigdy nie był żonaty, nawet z matkami swoich dzieci, Schiele prowadził życie małżeńskie. Te właśnie doświadczenia potrafiły wyrazić głębię w jego aktach. Ciekawym jest fakt, że w Europie malarstwo portretowe początkiem XX wieku traci na swoim znaczeniu w momencie wynalezienia fotografii. Modernistyczny Wiedeń nadal jednak rozwija ten gatunek, a galerie ubiegają się o artystόw. Sukcesem był trik marketingowy w postaci tworzących się grup artystycznychtakich jak Secesja (1897 rok) czy Wiedeńskie Warsztaty (Wiener Werkstätte 1903 – 1932). Długo został też w Austrii zachowany bezpośredni kontakt między zleceniodawcą i wykonawcą, co umożliwiało intratną sprzedaż. Schiele długo wzoruje się na sposobie portretowania przykładem Klimta. Siostra Getti i żona Edith są studiowanymi przez malarza objektami. Kobiety Schiele z upływem twόrczości obnażają swoje wnętrze, lęki, kompleksy i pustkę egzystencjalną. Robią wrażenie martwych istot, motyli na wystawie. Nie zawsze są piękne, czasem są karykaturą samych siebie. Wychudzone sylwetki, nie zawsze mądry wyraz twarzy, szkieletowe postacie. Macierzyństwo interesuje Schiele także w jego nie zawsze szczęśliwym aspekcie. Matka z dzieckiem jest pokazywana alegorycznie, powraca tematyka martwej matki, troche od Muncha zaczerpnięta. Macierzyństwo to też dzieci, ktόre Schiele przedstawia w sposόb erotyczny, ale też dekoracyjny. Twόrczość Schiele jest wzajemną obserwacją kobiet i mężczyzn, z ktόrej odczytać można już zmiany moralno-obyczajowe początku XX wieku.

Poszukujący Oskar Kokoschka

Jest jakby najmniej z wielkiej trόjcy znającm się „kobieciarzem”. Twόrczość jego była bardzo przez prasę dyskutowana. Jego sztuki teatralne były kontrowersyjne, malarstwo radykalne. Kobieta Kokoschki jest uwielbianą przez modernistyczną literaturę heterą, zepsutą przez mężczyzn kochanką, albo „starożytną Salome”. Autor od początku interesuje się ciałem obu płci, portrety zaczynają już być interpretacjami, gdyż fotografia zajmuje miejsce dokumentacji przedstawianej osoby. Kokoschka rozwija artystyczne możliwości malarskie w liniach, kolorze. Tworzy swόj niepowtarzalny i rozpoznawalny styl. Akty kobiet w pόźniejszej fazie tworzenia zaskakują już nie erotyzmem, ale więcej ruchem i siłą osobowości. Na ile autorzy tego okresu przedstawiają swoje modelki i jak, zależało to od ich aktualnej sytuacji partnerskiej, było nierozerwalnie odbiciem ich życia z kobietami, udanego albo i nie. Ważne jest znać ich życiorys, przebieg życia małżeńskiego, także kontakty z matką i siostrą. Życie prywatne i artystyczne było wspόłistnieniem. Nieudany związek z Almą Mahler, wewnętrzne konflikty, pόźniej pozytywne doświadczenia z Anną Kallin, wpływają na lepszy wizerunek kobiety w jego twόrczości. Ciekawe, że ta podporządkowana męskiemu społeczeństwu kobieta końca XIX wieku była też zagrożeniem dla mężczyzny, była obsesją, od niej zależało tak wiele. No tak, siła kobiety.


Komentarze (2):

Sortuj komentarze:

Bardzo interesująco opisana wystawa wiedeńska. Pozdrawiam....
PS. ciekawa jest też historia obrazu- portretu Klimata, który powędrował do USA.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Wspaniała ekspozycja. Szkoda, że ją przegapiłam będąc przejazdem w listopadzie. Dobrze, że chociaż jest artykuł pełen ciekawostek i informacji.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Jeśli chcesz dodawać komentarze, musisz się zalogować.

Najpopularniejsze

Copyright 2016 Wiadomosci24.pl

Korzystamy z cookies i local storage.

Bez zmiany ustawień pliki są zapisywane na urządzeniu. Więcej przeczytasz tutaj.