Facebook Google+ Twitter

Kredyt łatwo bralny


Pani Alicja K. z Katowic protestuje przeciwko kredytowi łatwo bralnemu z tekstu ulotki reklamowej. Czy ma rację? Jej poprawnościowa rozterka to przejaw jakże typowego konfliktu między formami obiegowymi, znanymi wszystkim, a formami potencjalnymi, nieużywanymi w codziennym obiegu komunikacyjnym, pozostającymi jednak w całkowitej zgodzie z regułami gramatycznymi.

Te pierwsze są na ogół zarejestrowane w słownikach ogólnych i ortograficznych, tych drugich w leksykonach nie ma. 
Tak się składa, że od podstawowej postaci czasownikowej brać urabiamy bez przerwy postacie brany, biorący, biorca, nie tworzymy natomiast jednosłownej struktury o znaczeniu „taki, który może być brany” – tak jak raczej tylko epizodycznie budujemy twór o znaczeniu „taki, który może być prany”. Ale tak jak ten drugi musi mieć brzmienie pralny (łatwo pralny, trudno pralny), obecne w słownikach, tak ten pierwszy nie może nie przyjąć postaci bralny – w słownikach nieobecnej, ale systemowo możliwej i poprawnej. 
Oczywiście, formacje pralny i bralny należą do tego samego ciągu morfologicznego co przymiotniki ścieralny, wykonalny, omijalny, osiągalny, mierzalny, zatapialny, zmywalny, rozpuszczalny, reformowalny – wszystkie o znaczeniu „taki, który może być...”.


Warto zawsze rozważyć, czy tak rzadko używana forma jak bralny, przez bardzo wielu uznawana za wręcz błędną, powinna być tworzona na potrzeby ulotki reklamowej. Jej obrońcy powiedzą jednak, że właśnie o to chodzi, by swą nietuzinkowością intrygowała, przyciągała klientów. I trudno im racji nie przyznać. Ja w każdym razie każdą językową twórczość, pomysłowość lubię. Powtarzam za Noamem Chomskym, znanym lingwistą amerykańskim, że tylko ktoś, kto w każdej sytuacji życiowej gotów jest do stworzenia formacji potencjalnej, może mówić o absolutnej znajomości danego języka.


Pozostaje do omówienia kwestia pisowni połączeń wyrazowych z pierwszym członem łatwo. W słowniku ortograficznym z jednej strony mamy hasła łatwo czytelny, łatwo dostrzegalny, łatwo łamliwy, łatwo rozpuszczalny, łatwo topliwy, łatwo zapalny, łatwo zmywalny, łatwo zrozumiały, z drugiej — hasło łatwowierny, są wreszcie i warianty łatwopalny albo łatwo palny, łatwostrawny albo łatwo strawny. 
W części teoretycznej słownika znajdujemy regułę: wyrażenia, w których pierwszy człon jest przysłówkiem, a drugi imiesłowem lub przymiotnikiem określanym przez ten przysłówek, traktuje się jako zestawienia i pisze rozdzielnie, np. łatwo zapalny – tak jak trudno czytelny. Niektóre wyrażenia tego typu scaliły się i traktowane są jako wyrazy pisane łącznie, co oznacza, że składniki tych połączeń nie wykazują już doraźnej cechy obiektu, do którego się odnoszą, lecz – niekiedy ze zmianą znaczenia – stanowią o jego trwałej właściwości, np. płyta długogrająca (ale: długo grająca orkiestra), wszystkowiedzący – „mądry” (ale: wszystko wiedzący o czymś), słabowidzący (ale: kierowca słabo widzący drogę).


Złożenia typu łatwo palny, łatwo strawny są już na drodze do pełnego scalenia swoich członów składowych, stąd – możliwość ich łącznego zapisania (patrz wyżej). Określenie łatwo bralny – z potencjalną formą bralny – ma pod tym względem jeszcze długą drogę do przebycia i dlatego zdecydowałem się w jego wypadku na pisownię rozdzielną.


Wybrane dla Ciebie:




Komentarze (0):

Jeśli chcesz dodawać komentarze, musisz się zalogować.

Najpopularniejsze

Copyright 2017 Wiadomosci24.pl

Korzystamy z cookies i local storage.

Bez zmiany ustawień pliki są zapisywane na urządzeniu. Więcej przeczytasz tutaj.