Lekarze i pielęgniarki kontra rząd. Nie tędy droga

Czasami rządzący mają możliwość wprowadzenia zmian (w tym przypadku znaczącej poprawy sytuacji lekarzy i pielęgniarek) bez przeznaczania na ten cel ogromnych sum z budżetu. I warto z tych możliwości korzystać.

Problem, przed jakim obecnie stoimy, to nie tylko zarobki lekarzy i pielęgniarek, niewspółmiernie niskie do ich wykształcenia i wkładu pracy. To także kłopoty pacjentów, którzy już teraz często muszą miesiącami czekać na wizytę u specjalisty czy przyjęcie do szpitala. Obie te kwestie są ze sobą ściśle powiązane, ponieważ mają jedno źródło - niedopracowany system opieki zdrowotnej w Polsce. Zresztą „niedopracowany” to nie jest właściwe słowo. System przypomina budynek w stanie całkowitej ruiny, do którego strach wchodzić, ponieważ w każdej chwili może runąć. W tym znaczeniu lekarze i pielęgniarki to tylko jedna, waląca się ściana. Niestety jest to ściana nośna.

Cofnijmy się o prawie dziesięć lat, kiedy to wprowadzano reformę służby zdrowia. Jej celem była m.in. decentralizacja systemu ubezpieczeń zdrowotnych. Powstały znane wszystkim kasy chorych. Gdyby kolejne ekipy rządzące nie chowały głowy w piasek i gdyby ktokolwiek zdecydował się sensownie i do końca przeprowadzić prawdziwą decentralizację, żaden lekarz nie domagałby się dziś pieniędzy od rządu, ponieważ otrzymałby spore podwyżki od dobrze prosperującego zakładu pracy.

Konieczność decentralizacji systemu od początku była oczywista, ponieważ typowa dla poprzedniego ustroju gospodarka centralnie planowana nie sprawdziła się nigdzie i służba zdrowia nie jest tu żadnym wyjątkiem.
Początkowo miały istnieć jedynie kasy regionalne i branżowe, od razu jednak zapowiadano otwarcie rynku i dopuszczenie do niego także prywatnych kas chorych. Dopiero w tym momencie powstałaby prawdziwa konkurencja, zapewniająca rozwój rynku usług medycznych.

Zamiast tego powrócono niestety do centralnego planowania, tworząc jeden, wspólny dla całego kraju, Narodowy Fundusz Zdrowia – NFZ. Tymczasem udało się przeprowadzić inny fragment reformy, który w odizolowaniu przynosi więcej szkody niż pożytku. Usamodzielniono mianowicie zakłady opieki zdrowotnej i przerzucono na nie konieczność dbania o własne finanse.

W efekcie zakłady opieki zdrowotnej muszą zadbać o uzyskanie kontraktów na określoną ilość usług, gdy tymczasem jedynym możliwym podmiotem, któremu wolno te usługi kontraktować jest NFZ. Pieniądze zatem wcale nie idą za pacjentem, jak początkowo zapowiadano. Jest wręcz przeciwnie. Jeżeli bowiem NFZ kontraktuje np. 3 wizyty dziennie u danego specjalisty, podczas kiedy specjalista jest w stanie przyjąć dziennie 30 pacjentów, to nieważne, że kolejki oczekujących wydłużają się, ZOZ i tak nie dostanie pieniędzy za więcej niż 3 wizyty dziennie. Jeśli w wyjątkowej sytuacji przyjęty zostanie dodatkowy pacjent, to zostanie przyjęty za darmo, czyli na koszt ZOZ-u. Podobnie jest z leczeniem szpitalnym. Im lepszy szpital, tym jest mu trudniej. Tam bowiem trafia najwięcej najciężej chorych, w tym pacjenci, którym po prostu nie można odmówić hospitalizacji, nie łamiąc prawa. Trafiają tam także nieubezpieczeni lub potrzebujący świadczeń niezakontraktowanych w wystarczającym zakresie.

NFZ bowiem w praktyce refunduje jedynie część faktycznie ponoszonych przez szpitale kosztów leczenia. Im lepiej i efektywniej szpital leczy chorych - tym gorsza staje się jego sytuacja. W efekcie wpada on w pętlę zadłużenia, bo przecież z drugiej strony powinien zapłacić za zużywane leki i inne środki, za prąd, za wodę itd. Właśnie z tego powodu jak grzyby po deszczu powstały w Polsce firmy zajmujące się handlowaniem szpitalnymi długami.

Tymczasem szpitale dysponują często możliwościami przyjęcia większej ilości pacjentów, tylko nikt im za te usługi nie zapłaci. Stąd nic dziwnego, że pojawiają się opinie zarzucające obecnemu systemowi nie tylko nadmierną kosztowność, ale także poważną nieefektywność.

Rozwiązanie, czyli co trzeba zmienić

A wystarczyłoby, żeby zamiast jednego NFZ istniało kilka lub kilkanaście prywatnych ubezpieczalni, w których pacjenci mogliby wykupywać ubezpieczenie w różnym zakresie. Zapewniłoby to wpuszczenie do ogólnej puli większej ilości pieniędzy, ponieważ część ludzi płaciłaby wyższe niż obecnie składki, wiedząc, że płacąc je, gwarantuje sobie i swojej rodzinie konkretną ochronę. Obecnie płacimy składki jako rodzaj haraczu, ai tak w sytuacji podbramkowej możemy usłyszeć, że najbliższy termin wizyty u niezbędnego nam specjalisty dostępny jest za 3 miesiące, ponieważ NFZ (do którego trafiają nasze składki) wykupił zbyt mało wizyt.

Kolejna zaleta takiej zmiany - konkurujący ze sobą ubezpieczyciele wykorzystywaliby posiadane środki znacznie racjonalniej niż zajmujący się centralnym planowaniem urząd państwowy. W takim systemie pieniądze naprawdę szłyby za pacjentem i ZOZ-y miałyby także środki, żeby konkurować cenowo o dobrych lekarzy i pielęgniarki. Ci ludzie wreszcie mieliby w Polsce pewną przyszłość, na co jak dotąd bezowocnie czekają już od prawie 10 lat.

Jak do tej pory żaden rząd nie odważył się zerwać do końca z myśleniem rodem z poprzedniego ustroju i wprowadzić uczciwą konkurencję do systemu ubezpieczeń zdrowotnych. Pojawiały się obawy o reakcje biedniejszych Polaków na zapewnienie możliwości doubezpieczania się w dalszym zakresie. Wprawdzie jest oczywiste, że każdy wolałby móc dostać się szybciej niż teraz do dobrze prosperującego szpitala niż nie dostać się wcale do szpitala tonącego w długach. Dotąd jednak nie znaleźli się decydenci mający tyle odwagi, żeby zerwać z komunistycznym myśleniem, zgodnie z którym lepiej, żeby wszyscy po równo nie mieli prawie nic, niż żeby wszyscy zyskali, ale jedni więcej, inni mniej.

Tak czy inaczej wybór od dawna jest jeden. Albo wreszcie damy ZOZ-om prawdziwe możliwości finansowania realnych potrzeb, albo na wszystko, czego brakuje, będziemy musieli znajdować pieniądze w budżecie państwa. Doświadczenie podpowiada, że wprowadzenie konkurencji jest i lepsze i tańsze. Szczególnie, że chowając głowę w piasek możemy doprowadzić do sytuacji, że stracimy to, o co od lat nie potrafimy zadbać.

Ostatnio coraz powszechniejszy staje się bowiem dowcip:
„Przychodzi lekarz na rozmowę kwalifikacyjną.
-Do you speak English?
-Eeee, co?
-Świetnie! Jest pan przyjęty!”.

Sytuacja stała się naprawdę poważna. Musimy sobie zdać sprawę, że nawet podwyżki są tylko rozwiązaniem tymczasowym. Naszego państwa nie stać na trzymanie wszystkich sznurków w służbie zdrowia. Nie stać nas na gospodarkę centralnie planowaną. To naprawdę ostatni dzwonek na zmianę systemu na taki, który miałby szansę działać.