Facebook Google+ Twitter

Lewis Carroll, Alicja w krainie czarów i żmirłacz walizkowiec

  • Źródło: Gość dnia
  • Data dodania: 2010-03-20 21:30

Współautorzy: Barbara Podgórska

Właśnie wróciłem z Agnieszką z kina. Na starość dziecinnieję, bo w ciągu miesiąca trzy raz byłem na seansach z wnuczkami. Ale po raz pierwszy w życiu w 3D i na "Alicji w krainie czarów". No cóż, zawsze musi być jakiś pierwszy raz.

Ale nie o "Alicji" będzie, ale o Żmirłaczu alias Żabrołaku, tworze fascynujacym i pociągającym nas od dawna, czemu już dawaliśmy wyraz.

W 1874 roku pastor Charles Lutwige Dodgson, znany bardziej pod pseudonimem literackim, jako Lewis Carroll, do dziś z racji arcydzieł "Alicja w krainie czarów" oraz "Po tamtej stronie lustra", uważany przez ignorantów za autora "dla dzieci" stworzył chyba największe swoje dzieło, prawdziwy raj dla miłośników, rozgrywek (i rozrywek) logicznych "The Hunting of the Snark, An Agony in Eight Fits". To utwór jedyny w swoim rodzaju w dziejach literatury światowej, bowiem pisany od końca do początku i zainspirowany nocnym czuwaniem u łoża śmiertelnie chorego chrześniaka.

W 2004 roku Robert Stiller, wydał w Oficynie Naukowej w Warszawie własny przekład: "Wyprawa na żmirłacza i inne wiersze". Wcześniej jego tłumaczenia ukazywały się w "Literaturze na świecie" (1973) oraz w Wydawnictwie Morskim (1982). Po raz pierwszy czytelnicy zyskali pełną możliwość jednoczesnego porównania tłumaczenia i tekstu angielskiego.

Tłumaczenie "The Hunting of the Snark" Roberta Stillera jest wyjątkowym pod paroma przynajmniej względami. Po pierwsze, wiernie trzyma się oryginału, po drugie, jak w żadnym innym tłumaczeniu utworu Carrolla na obce języki, Stillerowi udało się doskonale oddać sens słowa "Snark". Lewis Carroll bowiem, jak przystało na mistrza literatury z gatunku "bez-sensu", nigdy nie objaśnił źródłosłowu nazwy.

Jest to hybryda podwójnego wymiaru, w sensie językowym i w sensie teratologicznym.
W pierwszym znaczeniu żmirłacz, to walizkowiec (portmanteau word), kontaminacja, spakowanie w postaci nowego słowa dwóch cząstek, początku jednego i końca drugiego słowa. Istnieją tylko uzasadnione przypuszczenia, iż snark to zbitka snake - wąż oraz shark - rekin. Stąd nietrudno już wywodzić żmirłacza ze związku żmii (żmija) i żarłacza.

Sam R. Stiller pisze: "Pierwszy człon tego połączenia zresztą niejednego mnie zafrapował, o czym świadczy potoczny, niezarejestrowany w słownikach wyraz żminda; mniej więcej tyle, co żmijowata menda. Ale może też pobrzmiewać snark warkot (warczenie) i bark szczekanie, zwłaszcza, że oba są trochę groźniejsze od polskich".

Szaradziści znajdą w "Żmirłaczu", obok licznych neologizmów, kalamburów, gier słów, także inne smakowite kąski. Oto, w "Konwulsji trzeciej, Opowieści Bułkarza" czytamy:
Próbowali go trzeźwić drożdżówkami i rzeźwić
Za pomocą rad dobrych i uwag,
Lodów, dżemów z musztardą oraz jajkiem na twardo,
Wreszcie rozwiązywaniem krzyżówek.


R. Stiller w przypisie do owych krzyżówek przyznaje jednak uczciwie: Conundrum, to nie tyle krzyżówka, ile podchwytliwe pytanie albo zagadka oparta na rzekomym lub zaskakującym podobieństwie dwóch rzeczy, której rozwiązanie opiera się na grze słów. Na przykład z popularnego w Anglii cyklu "Mummy, Mummy" następujące: - "Mummy, Mummy, l’ve been graped. - You mean raped, dear. - No, there was a whole bunch of them". Chyba nie muszę dokładniej objaśniać, że "raped" - "zgwałcona" niezupełnie wiąże się z wyrazem "grape" - "winogrono".

Warto zacytować uwagę tłumacza z rozdziału "Dziejów żmirłacza" słów kilka: "...na światowej liście arcydzieł - w statystyce ich poczytności, nakładów i wpływu na kulturę ludzkości - trzy pierwsze miejsca ustaliły się od pokoleń w następującej kolejności: Biblia, Sheakespeare i Lewis Carroll. Ten trzeci zaś to przecież dwie Alicje i Żmirlacz”.

Barbara i Adam Podgórscy
podgorscy.comoj.com/

Wybrane dla Ciebie:




Komentarze (0):

Jeśli chcesz dodawać komentarze, musisz się zalogować.

Najpopularniejsze

Copyright 2017 Wiadomosci24.pl

Korzystamy z cookies i local storage.

Bez zmiany ustawień pliki są zapisywane na urządzeniu. Więcej przeczytasz tutaj.