Facebook Google+ Twitter

Pozycja materiału w rankingach:

13068 miejsce

O pisowni skrótowców

Dziś kolejny tekst dotyczący poprawności językowej. Tym razem spróbuję przybliżyć pisownię skrótowców.

Skrótowcem nazywamy słowo utworzone przez skrócenie wyrażenia składającego się z dwóch lub więcej słów, będące zwykle nazwą własną (najczęściej nazwą instytucji). Skrótowce dzielą się na cztery najważniejsze grupy: literowce - utworzone z pierwszych liter wymawianych oddzielnie: NBP - en-be-pe (Narodowy Bank Polski), SLD - [es-el-de] (Sojusz Lewicy Demokratycznej). Drugą grupą są głoskowce, również zbudowane z pierwszych liter, ale wymawianych łącznie: GUS [gus] - Główny Urząd Statystyczny, ZUS [zus] - Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Trzecia grupa to sylabowce - wymawiane jako grupa sylab - Pafawag [pafawag] - Polska Fabryka Wagonów oraz czwarta grupa - mieszane, zbudowane z połączenia trzech pozostałych: CBOS - [ce-bos] - Centrum Badania Opinii Społecznej, Polmos - [pol-mos] - Polski Monopol Spirytusowy.

Można jeszcze wyróżnić skrótowce złożone, w skład których wchodzi cały wyraz określany i część wyrazu określającego, np.: Investbank - Bank Inwestycyjny [inwestbank].

Interpunkcja
Najwięcej problemów poprawnościowych możemy mieć przy stosowaniu interpunkcji. W skrótowcach rodzimych i obcych przyswojonych nie stawiamy kropki, np. FSO, UJ, USA (chociaż w j. ang. jest U.S.A.), PS (w łac. P.S.), PZMot, MKOl.

Czasami można pominąć niektóre elementy występujących w pełnych nazwach:
- może być pominięty przyimek, np. BBWR (Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem), TOZ (Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami);
- zawsze pomijamy przecinek lub łącznik, np. MOŚZNiL (Ministerstwo Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa), AGH (Akademia Górniczo-Hutnicza);
- dwuznaków literowych rz, sz, czi trójznaku dzi oznaczających jedną głoskę pozostawiamy w skrótowcu tylko pierwszą literę, np. RP (Rzeczpospolita Polska), WSP (Wyższa Szkoła Pedagogiczna);

Wyjątki: DzURP (Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej), DSzW (Dzielnicowy Sztab Wojskowy), WSzW (Wojewódzki Sztab Wojskowy - w odróżnieniu od WSW = Wojskowa Służba Wewnętrzna).
Zawsze jednak zachowujemy w skrótowcach dwuznak ch, np. ChRL, ZChN, BCh. Litera c pełni w skrótowcach inne funkcje: oznacza spółgłoskę [c] - CPN oraz spółgłoskę [cz] - PCK.

Wielka i mała litera
Literowce i głoskowce piszemy w całości wielkimi literami: UJ, GOPR, PAN, MEN, NOT, LOT,
ale: miejscownik od skrótowców LOT, NOT przybiera postać Locie, Nocie..
W innych rodzajach skrótowców albo wszystkie litery są wielkie, albo wielka jest tylko pierwsza litera; zależy to od przyjętego zwyczaju, narzuconego przez właściciela nazwy: TORKAT, GASPOL, Pafawag, Desa, Hortex, Investbank.

Jeśli skrótowiec zawiera litery oznaczające przyimek lub spójnik, piszemy je małą literą: WSiP, RdR. Jeśli wewnątrz skrótowca występują inne litery oznaczające głoski wewnątrzwyrazowe, piszemy je także małą literą, np. PZMot (Polski Związek Motorowy), SdRP (Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej);

Odmiana skrótowców
Jeśli skrótowiec się odmienia, zaznaczamy to w pisowni w następujący sposób: GOPR-u, GOPR-em; KOR-u, KOR-owi ale KOR-ze; do PAN-u, czyli końcówkę fleksyjną piszemy zawsze małą literą i oddzielamy ją od tematu łącznikiem. Jeśli skrótowiec ma charakter rzeczownika i kończy się małą literą, to przed końcówkami fleksyjnymi nie stosuje się łącznika, np. Cepelia, Cepelię, o Cepelii; Elektrim, Elektrimu, o Elektrimie; Desa, do Desy, w Desie.

Końcówkę fleksyjną po spółgłoskach twardych piszemy małą literą i oddzielamy od tematu łącznikiem: do RFN-u, w PSL-u.
Po spółgłoskach miękkich oznaczanych dwuznakami, np. mi, ni, fi, piszemy: o WAM-ie, w PAN-ie, o ZChN-ie, w RAF-ie.
Pojawiające się w zakończeniu dż zapisujemy jako D-zi: w SAPD-zie (System Automatycznego Przetwarzania Danych).
Skrótowce zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na -x przybierają w przypadkach zależnych rodzime zakończenie -ks-: Hortex, do Horteksu, w Horteksie; Pewex, z Peweksu, w Peweksie.

Ustalenie liczby i rodzaju
Liczbę i rodzaj ustala się dwojako:
- przez wskazanie wyrazu nadrzędnego w nazwie rozwiniętej i nadanie całemu skrótowcowi cech gramatycznych: SLD - rodzaj męski, liczba pojedyncza, np. SLD przyjął statut = Sojusz Lewicy Demokratycznej przyjął statut.
- przez nadanie skrótowcom swoistych cech gramatycznych, wg zasady: zakończone w wymowie na spółgłoskę mają rodzaj męski (MEN, ZAIKS); zakończone na akcentowane -e, -i, -o, -u mają rodzaj nijaki (PZE, SLD); zakończone w wymowie na -a mają rodzaj żeński lub nijaki (AK, AGH); zakończone na nieakcentowane "a" mają rodzaj żeński.

Wybór metody ustalania liczby i rodzaju jest związana z kwestią stylistyczną - w polszczyźnie starannej, oficjalnej korzystamy ze sposobu pierwszego; sposób drugi stosujemy przy polszczyźnie potocznej. Dlatego nie stosujemy wersji drugiej np. przy skrótowcu RP (Rzeczpospolita Polska).

Wybrane dla Ciebie:




Komentarze (2):

Sortuj komentarze:

Wszystko pięknie i ładnie. Ale jest pewien dylemat. Zgodnie z zasadami techniki prawodawczej Dziennik Ustaw 2002 Nr 100 poz. 908 dziennik ustaw pisze się Dz. U. Wiele dzienników i czasopism stosuje tymczasem zgodny z zasadami pisowni skrót DzU. I tak życie wyprzedziło prawo - nie po raz pierwszy zresztą.

Komentarz został ukrytyrozwiń
  • Autor usunął profil
  • 28.10.2007 19:01

(+) wydrukowane...

Komentarz został ukrytyrozwiń

Jeśli chcesz dodawać komentarze, musisz się zalogować.

Copyright 2017 Wiadomosci24.pl

Korzystamy z cookies i local storage.

Bez zmiany ustawień pliki są zapisywane na urządzeniu. Więcej przeczytasz tutaj.