Facebook Google+ Twitter

Pamiętnik Korczaka - okruchy zagrożonej egzystencji

Nakładem Wydawnictwa W.A.B. ukazało się unikalne świadectwo wyjątkowego życia „Pamiętnik i inne pisma z getta” Janusza Korczaka. Józef Czapski cenił wysoko „wymiar, głębię i temperaturę duchową tej prozy”.

Janusz Korczak, Pamiętnik i inne pisma z getta, przypisy Marta Ciesielska, posłowie Jacek Leociak, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2012. / Fot. Okładka książki Na ziemi, jak stwierdził niegdyś Bolesław Prus, „mieszkają owe nieśmiertelne postacie”, w których towarzystwie „człowiek uczy się żyć, kochać, cierpieć i – uszlachetnia swego ducha”. Przybywa ich ze stulecia na stulecie. Do grona tych mistrzów, „robotników w dziedzinie wytwórczości duchowej” zaliczyć bez wątpienia należy postać Janusza Korczaka. Do szczególnych zaś jego przekazów, z jakich czerpać można naukę, należy jego Pamiętnik, podstawa wielu późniejszych książek biograficznych.

„Duch tęskni w ciasnej klatce ciała. Ludzie czują i rozważają śmierć pod kątem końca, a jest ona tylko dalszym ciągiem życia, innym życiem” - zapisał w Pamiętniku Janusz Korczak. To znamienne wyznanie ujawnia indywidualną, ale nie odosobnioną sytuację autora, zatrzaśniętego w obrębie murów getta w okupowanej Warszawie, jego uwięzienie w czasie zatraty wartości, wreszcie stopniowe umieranie przed ostateczną eksterminacją. Ukazuje perspektywę wyzwolenia z nieludzkich warunków mimo nieuchronnej zagłady.

Masowa, odpersonalizowana Zagłada to doświadczenie niemające precedensów w historii. Świadectwa powstałe podczas tej katastrofy mają to znaczenie, że nie tylko dokumentują zdarzenia, uczucia i myśli, ale same w sobie stanowią unikalny materiał. Cenne jest to, że w ogóle istnieją, że ocalały na skutek tajemniczego zrządzenia losu, w kształcie, jaki został im nadany. W odróżnieniu od wspomnień, pamiętników napisanych po wojnie są nie tylko zapisem, ale częścią utrwalanej rzeczywistości. Nie ma w nich autorskich ingerencji późniejszych, a więc stanowią formę, jaką pozwoliły stworzyć okoliczności. Są to pisma tajemnicze, niczym starożytne manuskrypty, bo nie ma pewności, czy ocalała całość, czy część nie zaginęła bezpowrotnie, czy uda się jeszcze brakujące fragmenty odnaleźć.

Świadectwa Holocaustu Janusza Korczaka zostały odnalezione i opublikowane dopiero w 1992 roku. Nieznane do tamtej pory teksty nie są powszechnie znane, co może z czasem się zmienić dzięki wznowieniom. Opublikowane w Wydawnictwie W.A.B. pisma z getta stanowią wybór z XV tomu Dzieł zebranych, edycji pozostającej jeszcze w fazie przygotowań. Jest to pierwsze wydanie w danym układzie tekstów, których fragmentaryczność w takim zestawie zaciera się. Każdy zapis stanowi wyraz odrębnego wrażenia, może funkcjonować osobno, ale oświetla pozostałe obserwacje, z którymi tworzy jedno zwierciadło. Mimo jego popękania wszystkie okruchy utrwalają ostatnie chwile niknącego życia pisarza, który znajduje motywację, by kontynuować swoje dzieło naprawy świata.

Pamiętnik Korczaka właściwie można nazwać dziennikiem, powstawał Dom Sierot, gdzie na poddaszu powstawały pisma Janusza Korczaka. Zdjęcie z około 1935 roku / Fot. Domena publiczna przez trzy ostatnie miesiące życia, od maja do sierpnia 1942 roku, ze sporadycznym oznaczeniem dat, niekiedy pory pisania. Ten krótki, nieukończony tekst obejmuje jednak całe życie – od dzieciństwa po starość, a nawet perspektywę dalszą, metafizyczną. Poznajemy zamiary, także pisarskie, których nie zdążył pisarz spełnić. Inne pisma mają charakter reporterski, uzupełniają strumień życia, jakie biegło w murach getta. Rejestrują wybrane aspekty ówczesnej rzeczywistości, ale nadają jej przekaz głębszy: socjologiczny czy filozoficzny.

Jak pisać o potwornościach? Relacja Korczaka jest głęboko prawdziwa, choć miejscami opowiedziana językiem literackim. Konwencjonalny język należał do innego czasu, ale pozwalał oswoić nową obcą sytuację terroru. W rejestrowaniu zdarzeń dominuje wszakże żywioł potoczny języka, prosty przekaz, przypominający formę późniejszego Pamiętnika z powstania warszawskiego Białoszewskiego.

Wybrane dla Ciebie:




Komentarze (0):

Dziękujemy za Twoją aktywność w serwisie wiadomosci24. Do zobaczenia niebawem w innym miejscu.

Copyright 2017 Wiadomosci24.pl
#PRZEPROWADZKA: Dowiedz się więcej

Korzystamy z cookies i local storage.

Bez zmiany ustawień pliki są zapisywane na urządzeniu. Więcej przeczytasz tutaj.