Posegregujmy nasze dzieci

Z pewnego rodzaju niesmakiem, zabrałam się do czytania artykułu z dzisiejszego wydania „Dziennika”. Zły to był pomysł, bo o ile użyta w tytule „selekcja” nie zrobiła na mnie aż tak dużego wrażenia, to „segregacja”, która pojawiła się w pierwszym akapicie, odebrała mi apetyt. Doszczętnie.

Słowa „segregacja” nie lubię. Od razu przychodzą mi na myśl takie ludzkie wynalazki jak rasizm, apartheid, holocaust, podczłowiek... O ile jeszcze selekcja oznacza wybór, tudzież dobór, segregacja jest już podziałem, stworzonym wewnątrz grupy systemem katalogowania, przyszyciem łatki, ze wskazaniem co owa łatka oznacza i jak należy ją interpretować. Biologia radzi sobie z obydwoma procesami całkiem dobrze, my ludzie już niestety gorzej. Dobierać umiemy słabo, a segregować jeszcze gorzej. No, chyba że katalogi, papiery bądź inne dokumenty, ale niestety w sytuacji polskiej szkoły, nie o segregację biurową chodzi.

Jak donosi „Dziennik”, w naszych ojczystych placówkach edukacyjnych, już od poziomu podstawowego, dzieciaki są segregowane według – i tu ukłon w stronę geniuszu ludzkiego – zamożności rodziców. Ponoć to, czy uczeń rokuje i ma szanse na bycie prymusem, oceniane jest z perspektywy tego, jaki zawód wykonują i ile zarabiają mama i tata.

„Sposób jest prosty – czytam w „Dzienniku” - rozdaje się rodzicom ankiety zawierające informacje o miejscu pracy, stanowisku, zarobkach, liczbie pokoi w mieszkaniu. Potem zapada decyzja: do jednej klasy pójdą dzieci prawników, inżynierów i lekarzy, a do drugiej dzieci ekspedientek, robotników i bezrobotnych.”

Do interesujących procesów dochodzi też „...na obrzeżach metropolii, gdzie w rejonowych szkołach spotykają się dzieci miejscowych rolników i dzieci przedstawicieli klasy średniej, którzy kupili dom za miastem. Często ci bogatsi rodzice nalegają, by ich pociechy nie mieszały się z - jak mówią - "lokalsami". Zdarza im się nawet sugerować, że jeśli ich żądania nie zostaną spełnione, to przeniosą dzieci do szkoły w mieście.”

Zastanawiam się, kto jest motorem napędzającym taki stan rzeczy? Artykuł sugeruje, że nie tylko rodzice, ale także i sama szkoła – oficjalnie mówi się o „lepszej organizacji pracy”, nieoficjalnie – o rankingach, które determinują nie tylko prestiż placówki ale także i popularność, jakość kadry nauczycielskiej oraz dotacje. Autorka tekstu miesza trochę pojęcia, bo o ile przy rozdzielaniu dzieci „na klasy” wedle różnych kryteriów mówimy o segregacji, to w kwestii przyjmowania dzieci do szkoły – o zwykłej selekcji. W Polsce jednak oba procesy są bardzo problematyczne, gdyż obydwu dokonuje się na podstawie nielogicznych, skrzywionych stereotypami i napędzanych irracjonalnym strachem przesłanek.

Kiedy próbujemy wdrapać się na kolejne szczeble naszej prywatnej, edukacyjnej drabiny, zawsze stykamy się z selekcją. My selekcjonujemy szkołę w której chcielibyśmy kontynuować naukę, a szkoła – tych, którzy będą się w niej uczyć. W teorii wszystko zależy od nas – od naszych zdolności, testu, matury, czy też egzaminu - w praktyce – może być trochę inaczej, ale mimo wszystko system jako tako się sprawdza. To co jest problematyczne dla ucznia (rodzica) i szkoły to poziom podstawowy. Jak można zweryfikować „jakość” i predyspozycje dziecka, które nie miało jeszcze okazji wykazać się swoją szkolną wiedzą (gdyż jeszcze jej nie zdobyło)?

Pozornie problemu nie ma – dzieci przyjmowane są do najbliższej placówki w rejonie. Jeżeli rodzice pragną specyficznego środowiska dla swojej pociechy, mogą posłać ją do szkoły niepublicznej (prywatnej lub społecznej) – tam selekcja nastąpi samoistnie, na podstawie grubości portfela lub wyznawanej przez dyrekcję polityki ("Nie przyjmujemy dzieci, które mają zaświadczenia od psychologów, z gorszych rodzin ani takich, które mogłyby obniżyć poziom nauki" – słowa jednego z dyrektorów szkoły niepublicznej, źródło „Dziennik”). Biorąc jednak pod uwagę fakt, iż w Polsce około 90 proc. szkół to szkoły państwowe, większość dzieci ląduje w placówkach publicznych. I tu przed nikim nie można zamknąć drzwi. Ale można dzieci posegregować.

„Już cztery lata temu doktor Barbara Murawska z Wydziału Pedagogicznego Uniwersytetu Warszawskiego alarmowała, że aż w co piątej publicznej podstawówce uczniowie są selekcjonowani tak, by biedni uczyli się z biednymi, a bogaci z bogatymi.”

Dodatkowym czynnikiem selekcji jest profesja rodziców. Nie muszę chyba komentować, że te dzieciaki otrzymują więcej uwagi, troski i opieki, a także mają w swojej klasie wyższy poziom nauczania. Biedniejsze dzieci, mają z definicji w takich szkołach gorszy start i mniejsze szanse na sukcesy w nauce. I tu zastanawia mnie jedno – gdzie na kartach historii i nauki, zapisano, że bogatszy ma większe szanse na zostanie geniuszem? I kiedy, na litość boską, stwierdzono, że inteligencja jest dziedziczna?

Na stronie stowarzyszenia MENSA Wielkopolska w odpowiedzi na pytanie czy inteligencja jest dziedziczna, możemy przeczytać:

„Całe rodziny geniuszy nie powstają tylko przez proste dziedzicznie genów, ale również przez powielanie pewnych zachowań wspierających (względnie hamujących - w innych rodzinach) rozwój inteligencji. Dzisiaj zakłada się nawet, że większe jest znaczenie czynników środowiskowych” – a następnie - ”Dla rozwoju inteligencji szczególnie ważne jest, jak przebiegała ciąża i pierwsze lata życia dziecka. To że przedstawiciele niższych klas społecznych mają przeciętnie niższy IQ od przedstawicieli klas wyższych wynika prawie wyłącznie z braku wsparcia w rozwoju intelektualnym.”

Tak więc zakładanie, że dziecko lekarza jest naturalnie predestynowane do osiągnięcia lepszych wyników, niż dziecko sprzątaczki, jest co najmniej błędne. Jednakże, umieszczanie dziecka sprzątaczki w klasie o niższym poziomie, może w końcowym rezultacie, uczynić je gorszym w nauce. Paradoksalnie, dochodzi do samospełniającego się proroctwa. I taki wynik, sfałszowany przez czynniki środowiskowe, staje się dowodem na słuszność segregacji.

Status materialny rodziny, także nie wydaje się być rzetelnym wyznacznikiem do decydowania o tym kto jest „lepszy” a kto „gorszy”. Teoretycznie i owszem, bogatsze dzieci mogą mieć łatwiejszy dostęp do różnych pomocy naukowych i większe możliwości pobierania wszelakich płatnych zajęć pozalekcyjnych, ale tu różnice się kończą.

Co ciekawe, jeszcze niedawno wielu ludzi uważało, iż bogata młodzież jest z natury leniwa i niezbyt skora do nauki, z powodu zwykłego braku motywacji. Po co sie wysilać, skoro mama/tata załatwi studia, pracę, karierę? Teraz najwidoczniej stary, krzywdzący stereotyp przeistoczył się w nowy – w przekonanie, że bogate dziecko z definicji ma większe predyspozycje do zostania prymusem.

Źle się dzieje w państwie polskim, rzec by się chciało, parafrazując nieszczęsnego Hamleta. Konsekwencje segregacji w szkołach mogą mieć naprawdę przykre skutki, nie tylko dla pokrzywdzonych jednostek, ale i dla całego społeczeństwa. Primo, dzieci od samego początku przygody z edukacją, otrzymują etykietki, niczym segregatory w biurze, z domyślnymi „sposobami użycia i obsługi”. Dzieci z uboższych rodzin, dostają - jak to określił prof. Marek Safjan, przewodniczący konwersatorium "Doświadczenie i Przyszłość" - „stygmat nieudacznika”, na bogatsze wywierana zostaje niezdrowa presja, związana z przymusem dorównania poziomowi „lepszej klasy”, nawet jeżeli ich możliwości intelektualne są tak naprawdę mniejsze.

Secundo, pomiędzy obiema grupami wytworzyć się może sztuczny antagonizm – pogarda, brak szacunku, agresja – uczucia, u których źródła znajdować się będzie tylko i wyłącznie podział, wymyślony i zaprojektowany przez rodziców czy też dyrektora szkoły. Tak „poukładane w szufladkach” dzieci będą dojrzewały, wierząc w słuszność odgórnie ustalonych zasad i socjalizowały się w świecie, gdzie jest podział na „my i wy”, „biedniejsi i bogatsi”, „lepsi i gorsi”.

Dzieci nie mogą zrobić nic. Rzucane w tryby maszyny skonstruowanej przez autorytety, bardzo często niezdolne nawet do uświadomienia sobie absurdalności tego podziału, będą powoli
dorastać, akceptując swój los. Jedynymi, którzy mogą coś zmienić w tej materii są rodzice. Oni niestety, często żyjący w swoim własnym mikrokosmosie, gdzie liczy się tylko ich życie, ich praca i ich dzieci, mają tendencję do wywierania presji na otoczenie wedle swojego, we własny sposób pojętego dobra.

Dlatego też, niektórzy z nich próbują odseparować swoje pociechy od „gorszych”, pochodzących z nizin społecznych, „biednych chuliganów”, którzy obniżą w klasie poziom nauczania, sprowadzą wszystkich grzecznych uczniów na złą drogę i w konsekwencji zrujnują im świetlaną przyszłość. Niestety, dla wielu z nich myśl, że może wśród tych mniej zamożnych, znajduje się tyle samo, a może i więcej dzieci o bardzo wysokim poziomie inteligencji lub dużym potencjale, wydaje się chyba abstrakcyjny. A jeszcze bardziej abstrakcyjne wydaje im się zapewne to, że tak naprawdę uczą swoje dzieci życia w sztucznie stworzonych warunkach, które nijak się mają do rzeczywistego świata. Do socjalizacji dochodzi w krainie „pięknych i bogatych”, gdzie nie ma miejsca dla dzieci biedniejszych, dla dzieci robotników i ekspedientek, w krainie o tyle niesamowitej, bo utopijnej, która nie ma żadnego przełożenia na świat zewnętrzny.

Kiedy byłam małą dziewczynką, uczyłam się w klasie „nie posegregowanej”. Były w niej i „ciche myszki” i „chuligani”, dzieciaki bardzo zdolne i te „inteligentne inaczej”. Jestem wdzięczna losowi za to, że mam takie doświadczenia a nie inne, za to, że wychowywałam się w naturalnym środowisku, które nie zostało hermetycznie zamknięte poprzez jakiś podział. Nauczyłam się, że ludzie są różni, że nie z każdym da się rozmawiać tak samo i co najważniejsze – że nie ważne skąd się pochodzi, ale co się sobą reprezentuje.

Skończyłam czternaście lat, opuściłam mury „podstawówki” i odkryłam – o Eureko! – że otacza mnie ta sama mieszanka ludzi, z jaką miałam przyjemność (a czasem nieprzyjemność) się wychowywać. I że świat szkolny jest pochodną funkcji świata rzeczywistego. A przynajmniej być powinien, gdyż tylko wtedy można zbudować warunki do dialogu, porozumienie i empatię, ale także wyczulić się na pewne rzeczy i być ostrożniejszym. Dodam tylko, że z mojej jednej klasy, rzec bym wręcz mogła – istnego magla różnych klas społecznych – dziś już wiem, że wyszły dwie architektki, kosmetyczka, inżynier, konsultant, barmanka. "Chuligani" założyli rodziny, albo własne interesy, a niektóre „prymuski” stoją za barem w londyńskiej knajpie.

Dlatego uważam, że musimy wyrzekać się podziałów, przynajmniej tych, przeprowadzonych na fałszywych przesłankach. Każda segregacja, nie ważne jak bardzo aspirująca do bycia „prawem naturalnym” i nie ważne jak sprawnie i powszechnie przeprowadzona, w końcu runie i to z hukiem. Próbowano już segregować ludzi ze względu na płeć, rasę i orientację seksualną - wszystkie te zamiary kończyły się zawsze rewolucją. Mieliśmy już też raz w historii, proletariuszy wszystkich krajów, którzy się łączyli przeciwko wyzyskującej ich burżuazji... czy naprawdę chcemy powtarzać ten scenariusz?

Wykorzystano:
http://www.oswiataiprawo.pl/index.php/plain_site/nauczyciel/prawo_w_szkole/szkoly_niepubliczne/szkoly_publiczne_i_niepubliczne
http://stronamp.ifastnet.com/modules.php?name=FAQ&myfaq=yes&id_cat=4&categories=#17
http://www.dziennik.pl/wydarzenia/article233713/Selekcja_uczniow_w_polskiej_szkole.html