Facebook Google+ Twitter

Przemiana ludzkiego wnętrza – na przykładzie filmu "Amator"

"Amator" jest czytelny, zmusza do myślenia i wyzwala wiele interpretacji.

Kadr z filmu "Amator" / Fot. Iwona HałasaFilm Amator jest standardowym, kanonicznym przykładem kina moralnego niepokoju. Europejskie festiwale szybko doceniły obraz filmowy Krzysztofa Kieślowskiego, ponieważ jest czytelny, zmusza do myślenia i wyzwala wiele interpretacji .
Amator jest historią o twórcy dokumentu. Nie jest monotematyczny. Główny bohater, Filip Mosz, jest początkującym ojcem i zaopatrzeniowcem, który postawił sobie za cel kupienie kamery z intencją filmowania pierwszych dni po narodzinach dziecka.
Moment ten znacząco zmienia życie Filipa i tych, którzy znajdują się wokół niego. Człowiek z kamerą nie jest już tym samym człowiekiem. Zaczyna być inaczej postrzegany przez środowisko, tak jakby awansował. Dokonują się nieprzewidywalne zmiany w jego świadomości. Bohater nie zawsze jest w stanie przewidzieć konsekwencję swoich wyborów.
Amator jest po części kontynuacją filmu Spokój z 1976. Okazuje się, że tytułowy spokój, czyli żona, dzieci, praca, dom w zderzeniu z rzeczywistością są nie do obronienia. Tematyka spokoju w obu filmach jest podobna.
W filmie Amator główny bohater odnalazł swoje miejsce w życiu, rozumie o co w nim chodzi i zaczyna zauważać konflikty, jakie się rozgrywają w jego otoczeniu. Filozofia życia jaką do tej pory wyznawał, zaczyna mu nie wystarczać. Filip Mosz w swoim zakładzie pracy otrzymuje zlecenie nakręcenia filmu z okazji 25-lecia jubileuszu istnienia firmy. Udało mu się stworzyć taką mini etiudę i w jakimś stopniu odniósł sukces. To kręcenie zaczyna wyzwalać w nim pasję, która wpłynie na zmianę jego osobistego życia. Patrzenie na otaczającą rzeczywistość przez pryzmat kamery czyni go bardziej otwartym na to, czego nie zauważał dotychczas. W tym filmowaniu zachowuje się jak neofita .
Wydaje się, że zadaniem Kieślowskiego w filmie jest pokazanie roli kina, które może chronić przed zapomnieniem. Osiągnął to przedstawiając scenę śmierci matki przyjaciela bohatera filmu . Nie jest on w stanie zapanować nad emocjami i uczestniczyć w pogrzebie, ale prosi o film - ostatnie świadectwo z życia matki. Reżyser ukazał tu postawę człowieka wobec śmierci, lęku, niepokoju i cierpienia.
Główny bohater Filip odkrywa swoje powołanie do stabilnego, spokojnego życia. Niestety to będzie również miało daleko idące konsekwencje, aż do rozstania z rodziną . Dramatyczne jest to, że jego żona nie potrafi pójść na kompromis. Nie wie, kiedy postawić na swoim a kiedy ustąpić. Pojawia się tutaj również ważny problem odpowiedzialności za drugą osobę. Krzysztof Kieślowski niczym psycholog, obnaża relacje interpersonalne. To trudna umiejętność wnikania w ludzką psychikę. Twórca Amatora pokazuje cenę, jaką się płaci za realizację swoich marzeń. Podejmując pewne decyzje krzywdzimy czasami innych ludzi, czyli sukces osiągany jest kosztem czegoś. Kieślowski wizję rzeczywistości ukazuje przez pryzmat pojedynczego człowieka żyjącego w zbiorowości. Jest to młody mężczyzna około trzydziestki, należący do pokolenia nie znającego oblicza wojny. Jedynym obciążeniem jest życie w Polsce Ludowej. Obecny w filmie autotematyzm rodzi wiele pytań. Na czym polega ta dojrzałość? Odpowiedzialność twórcy? Jak to się miało do rzeczywistości PRL-u? Jak w tej rzeczywistości funkcjonował inteligent? Jaki był wpływ władzy na życie robotników?
W rozmowie z Filipem Moszem dyrektor jego zakładu pracy stwierdza, że w filmowaniu jubileuszu 25-lecia przedsiębiorstwa wszystko jest świetne, tylko jest jedno ale. Trzeba wyciąć gołębie, scenki ukazujące machlojki, wypływ pieniędzy. Propaganda PRL-u polegała na tym że, co prawda pokazywała rozwój miasteczka, ale to była tylko farsa. Krzysztof Kieślowski obnaża ówczesne realia życia w Polsce.
Kluczowym momentem w życiu bohatera jest spotkanie z Krzysztofem Zanussim. Pierwszy etap przemiany, jaką przechodzi dostrzegamy, kiedy jego etiuda została wyróżniona w przeglądzie filmów o zakładach pracy w Łodzi . Nowa świadomość obudziła w Filipie samodzielne myślenie po swojemu, pragnienie suwerenności, rodzi się w nim potrzeba wyższej kultury. Mosz zaczyna zastanawiać się nad swoim życiem i sięga po ambitniejszą literaturę. Zwykły Przegląd sportowy już mu nie wystarcza. Zaczyna pokazywać rzeczywistość taką, jaka ona jest a nie, jaką widziała ją władza. Takie podejście będzie miało swoje konsekwencje. Jego kolega traci pracę. Wydarzenie to stanowi przełom w jego życiu. Bohater nie ma do czego się odnieść, niszczy taśmy. Odejście żony przyczynia się do przekierowania kamery na siebie, do swojego wnętrza, aby przyglądnąć się sobie. Uświadamia sobie, że skrzywdził żonę.
Obcowanie ze sztuką powoduje, że Filip zaczyna spotykać się z ciekawymi ludźmi, zmieniają się jego relacje z innymi. Rodzi się w nim potrzeba nakręcenia filmu z kolegami o Pracowniku lilipucie. Protestuje, gdy dyrektor zabrania im tego mówiąc:
Życie społeczne tak się ułożyło że nie zawsze może być jawne, publiczne, trzeba więc bardzo uważać i dużo wiedzieć jak się zabiera głos, żeby czegoś nie zepsuć(… ). Zachęca do skoncentrowania się nad wysławianiem uroków przyrody i malowniczych krajobrazów czy do przyjęcia roli etatowego dostawcy (…)
To, co się wydarzyło w życiu głównego bohatera można porównać do wycieczki w góry, kiedy wyrusza się na pewien szlak i chce zdobyć niewielką górę. Trzeba wejść wysoko. Wspinaczka nie należy do łatwych. Przed wejściem na szczyt nie wiadomo,co zobaczy się za chwilę. Po pokonaniu trudności i zdobyciu szczytu, widok okazuje się majestatycznie przepiękny i to rekompensuje wcześniejszy trud i strach. Podobnie jazda samochodem przed zakrętem. Nie wiemy, co nas spotka za nim, chyba, że droga jest utartym wydeptanym szlakiem, który znamy. Nie jesteśmy w stanie przewidzieć przeznaczenia.
W filmach Kieślowskiego nic nie jest pewne. Jest za to tajemnica niewidzialnego.
Historia opowiedziana przez reżysera uświadamia, że warto wnikać w głąb siebie i tylko poznając mechanizmy własnych zachowań, można budować zdrowe relacje. Kieślowski pokazuje, że człowiek w swoich wyborach zawsze jest osamotniony. W dziele tym jest scena bardzo wymowna: chleb, który nocą spożywał Filip był pewną metaforą- smakowaniem codzienności.
Film w jakimś stopniu odzwierciedla nastroje polityczne i społeczne epoki PRL-u. Bohaterowie emanują smutkiem i wydają się być zmęczeni. W ich zachowaniu obecne jest napięcie, niepokój, wyczekiwanie na coś nieokreślonego. Amator to opowieść o życiowych wyborach. Stawia pytania o stosunek władzy do artystów oraz ich podejścia do swoich obowiązków wobec rzeczywistości i społeczeństwa. Film uznano za reprezentatywne dzieło w nurcie kina moralnego niepokoju. Odnajdujemy w nim wiele odniesień odautorskich.
Główny bohater poświęcił życie rodzinne dla własnej pasji podobnie, jak sam Kieślowski. Nawet w traumatycznych momentach życia podniósł tworzenie filmów do godności etycznej Sprawy (…) . Jest to film o wyborze między misją a życiem .
Amator jest dziełem autotematycznym, które oddaje głębię późnej inicjacji artystycznej pokornego człowieka, jego rozwoju wewnętrznego. Krzysztof Kieślowski zawarł tu osobiste refleksje nad sztuką i zobowiązaniami wobec artysty. Niektórzy widzą w twórcach zagrożenie dla małej stabilizacji społeczeństwa, ponieważ rozwijając swoja indywidualność trudno jest tymi ludźmi manipulować. W tym miejscu nasuwa się kilka uniwersalnych pytań. Właściwie, to główny bohater filmu, Filip Mosz jest ich nośnikiem. Jak wiele można osiągnąć w sztuce?, jaką drogę obrać, by osiągnąć mistrzostwo?
Kieślowski kreując postać Filipa Mosza podkreśla, że wierność wartościom etycznym oraz nie zatracenie wrażliwości ma swoją siłę. Kamera w rękach bohatera staje się symbolem, próbą zrozumienia świata zewnętrznego i siebie samego. Jest to istotny kontrapunkt przedstawiający moralny dramat, dylemat sytuacji, w jakiej znalazł się artysta. Stanowi moment graniczny, w którym następuje uświadomienie sobie odpowiedzialności za innych, za siebie i za dzieło tworzone. W końcowej scenie Amatora znaczący jest kolisty ruch kamery od zewnętrznej strony do przekierowania kamery na siebie. Zabieg ten ma na celu podanie pewnej recepty bądź zmiany w drodze . Być może określone doświadczenia przyczyniają się do rozwoju i rozeznania wyborów, jakie stwarza życie. Cytat, który teraz przytoczę jest myślą, która inspiruje:
Historia Mosza to moralna przypowieść o potrzebie harmonii w wyborach, które czyni artysta, o potrzebie stałych pytań o moralną wartość czynu, jakim w tym przypadku jest dzieło sztuki- film.(…) Amator Kieślowskiego zawiera jeszcze jedno istotne przesłanie: posłannictwem artysty jest non nocere – przede wszystkim nie czynić krzywdy. To wielka odpowiedzialność moralna artysty, który stając przed wyborami poznawczymi i estetycznymi winien stawać przede wszystkim przed wyborami etycznymi .
Zanussi opowiedział kiedyś, że twórca Amatora został odkryty z 10- letnim opóźnieniem. Z tym stwierdzeniem nigdy nie zgodził się Kieślowski i skomentował to słowami:
Jeżeli zostałem odkryty, to w momencie, w którym miałem zostać odkryty.
Amator porusza wiele aspektów człowieczeństwa. Piętnuje zakłamanie socjalistycznej propagandy. Uznany został za najlepszy film Kieślowskiego na tamtą chwilę.
Jako dzieło sztuki stawia pytania o rolę artysty o czym świadczy scena w filmie,w której bohater w czasie świętowania narodzin swojej córki z kolegami z pracy prosi o większe nagłośnienie odbiornika telewizyjnego, w którym nadawano wtedy koncert fortepianowy Krystiana Zimermana. Po odsłuchaniu etiudy Filip Mosz rzekł: Pięknie grał.Świadczy to również o tym, że prosty człowiek nie jest pozbawiony wrażliwości na harmonię jaka płynie z muzyki, która jest ukojeniem dla duszy.

Bibliografia:
Horoszczak A, Amator, czyli optymizm własnych złudzeń, „Kino”1979, nr 9, s. 15.
Nurczyńska- Fidelska E, Amator Krzysztofa Kieślowskiego i Mój Nikifor Krzysztofa Krauzego- dwie refleksje o sztuce i odpowiedzialności, [w:] Kino Kieślowskiego kino po Kieślowskim, red. A. Gwoźdź, Warszawa 2006, s.239-242.
Zawiślański S, Kieślowski Ważne żeby iść…, s. 251.
Zizek S, Lacrime rerum Kieślowski, Hitchcock, Tarkowski, Lynch, Warszawa 2007 s. 28.
http://www.serwiskulturalny.pl/krzysztof-kieslowski-czolowy-metafizyk-ekranu/.(data dostępu: 05-04-2014).


Wybrane dla Ciebie:




Komentarze (3):

Sortuj komentarze:

"Główny bohater poświęcił życie rodzinne dla własnej pasji podobnie, jak sam Kieślowski. Nawet w traumatycznych momentach życia podniósł tworzenie filmów do godności etycznej Sprawy (…) . Jest to film o wyborze między misją a życiem .

Czytaj wiecej: link
Pani Iwono mam wrażenie że warto te zdania poszerzyć o komentarz, nieco uścislić naa ile można czy to o fakty z życia reżysera czy też co przez to Pani rozumie lub dostrzega w rysie postaci bohatera "Amatora". Jak wiemy film ten jest dziełem otwartym jego dalszy ciąg sami musimy sobie dopowiedzieć. Czy "Amator" jest czytelny, dla mnie tak bo i film widziałem i rozpoznaję tamtą znaną dobrze rzeczywistość czasów PRL. Ale czy mlody widz wie coś np. o owczesnej cenzurze? Pewnie widziala Pani także inny film z Januszem Gajosem w roli cenzora?

Komentarz został ukrytyrozwiń

Panie Wiesławie dziękuję za komentarz. Tak zamierzam kontynuować ten cykl o filmie.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Pani Iwono czy będzie dalszy ciąg pani publicystycznego, naukowego cyklu o filmie? Czytam z przyjemnością, a Pani tekst o "Amatorze' wart jest komentarza.

Kino moralnego niepokoju mocno bylo osadzone w rzeczywistości i realiach w Polsce przełomu lat 80 ych i 90 ych XX wieku. Rodziło się i umierało na moich oczach, chyba nie było twórcy tego kierunku ktorego bym nie spotkal albo nie zorganizowal spotkania czy nie brał udzału w wydawaniu publikacji im poświęconeje. Jednym z najleposzych źrodeł do tego nurtu jest kapitalna ksiązka wywiadow mojego kolegi publicysty Piotra Wasilewskiego pt. "Świadectwo metryK" (seria Biblioteka "Powiększenia", Krakow 1981 - 1991) o "wychowankach" Kieslowskiego, patrzących na rzeczywistośc jego oczami. Warto sprawdzić co mówią o swoim Mistrzu.
Film "Amator" powstał w okresie gdy bardzo był aktywny amator filmowiec Franciszek Dzida z Amatorskiego Kubu Filmowego w Chybiu i sam Jerzy Stuhr grając postać Piotra Mosza wskazywal wielokrotnie na kim sie wzorował grając tę postać. Iczywście dobrze poznalem jużw tym okresie pp. Dzidę i później Stuhra. To tyle, bo nie chcę zawężać czy monopilizować dyskusji.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Jeśli chcesz dodawać komentarze, musisz się zalogować.

Najpopularniejsze

Copyright 2016 Wiadomosci24.pl

Korzystamy z cookies i local storage.

Bez zmiany ustawień pliki są zapisywane na urządzeniu. Więcej przeczytasz tutaj.