Przy pełni księżyca wilki zawyły w Warszawie

Happeningu szwajcarskiego artysty, Sana Kellera, który tworzy w przestrzeni publicznej był ostatnim projektem tegorocznego festiwalu ''Passengers'', którego motywem przewodnim stały się zamknięte osiedla. Trwającemu od 1 września festiwalowi towarzyszyły dyskusje, projekcje, seminaria i warsztaty. Były różne performance, wystawy fotograficzne, które ukazywały, jak dziś ma się przestrzeń publiczna i czym jest fenomen współczesnej urbanistyki - zamknięte osiedla mieszkaniowe.

Wiadomosci24 podążały śladami wilków do samego końca. 5 minut przed 22 zawył ostatni "wilk'', ale już zapowiedział, że za rok powtórzy tę wspaniałą sprawę. Zbiórka ''wilków'' trwała od godz. 18 przed Centrum Sztuki Współczesnej na Zamku Ujazdowskim. O godz. 19 wyruszyliśmy w Warszawę by zrealizować projekt Sama Kellera "Warszawski Chór Wilków''.

"Wilki'' poruszały się w dwóch stadach - przemieszczaliśmy się dwoma busami od jednego osiedla zamkniętego do drugiego. Wraz z chórem podążali dziennikarze, którym tak spodobała się cała akcja, że również udzielili swych głosów, jak mówi socjolog Jakub Szreder: - W ważnej sprawie, dla dobra wspólnego.

Jedni zamykali przed nami drzwi, drudzy machali z okien swych mieszkań - jedni i drudzy zdezorientowani, nie wiedzieli czemu służy nasze zgromadzenie

Na jednym z osiedli ochroniarze zabarykadowali bramy. Nawet mieszkańcy osiedla nie mogli wjechać i wyjechać. Na balkonach kręcili się zdenerwowani i zdezorientowani dorośli i dzieci, ochrona kazała nam odejść, strasząc przy tym policją. Jedna kobieta na balkonie rzucała w naszą stronę niecenzuralne zwroty. Warszawski Chór Wilków okrążał osiedle wokół ogrodzenia, często było to kilka kilometrów, duży kawał przestrzeni publicznej już niestety prywatnej, na którą zwykły obywatel nie ma wstępu, bo dostęp jest możliwy tylko za zezwoleniem.

Pytano nas: - Kim jesteście? Skąd przybywacie? Czemu służy wasze wycie? Czy nie rozumiecie, że tam są małe dzieci? O dziwo, to nie dzieci były przeciwne tym odgłosom, a dorośli, którzy czuli się zagrożeni, czuli niebezpieczeństwo ze strony swych bliźnich. - To już nie jest normalne - mówiła jedna z uczestniczek wczorajszego happeningu.

Wycie do księżyca - kolektywny performance

Nawet brak księżyca, zasłoniętego chmurami, chłód i wiatr z północy nie przeszkodziły Wilczemu Chórowi
w wyjściu na ulice Warszawy. Kierujący się wilczym instynktem, z warsztatem pilnie ćwiczonym od miesiąca, zainspirowani jednym z wielu nowatorskich pomysłów Sana Kellera wyrazili swoją odwagę i poczucie wolności, które ich sąsiedzi zza płota zarzucili z chwilą wejścia zamknięcia bramy ich nowego podwórka.

Tegoroczna maturzystka, mieszkanka osiedla Marina Mokotów nie czuje się inna, lepsza jak wielu sądzi.
- Mam liczna grupę przyjaciół z otwartych osiedli i świetnie się dogadujemy - mówi. - Nie widzą żadnych barier, różnic, a wręcz przeciwnie, płot nas dzielący jest niewidoczny.

Zuzanna Foggt, organizatorka festiwalu ''Passengers'' powiedziała: - Proszę sobie wyobrazić co się stanie, kiedy coraz więcej będzie powstawało zamkniętych osiedli? Wtedy nie będziemy mogli się swobodnie poruszać, a to jest absurd - podkreśla.

Tam, gdzie były wilki

Objęte tajemnicą miejsca, w które udał się Warszawski Chór Wilków były tak naprawdę spontaniczną decyzją organizatorów. Nikt nie wiedział do samego końca, dokąd zaprowadzą nas przywódcy grupy - San Keller, Zuzanna Foggt z Fundacji Sztuki współczesnej i socjolog Jakub Szreder. Ostatecznie w pełni wilki mogli usłyszeć mieszkańcy osiedla Marina Mokotów, Wilanowa, Ursynowa oraz ekskluzywnego osiedla Eko Park w sąsiedztwie Pola Mokotowskiego.

Człowiek człowiekowi wilkiem

Kiedy San Keller był uczestnikiem I edycji festiwalu ,,Passengers'' eksplorującym warszawską przestrzeń publiczną dostrzegł w stolicy problem zamkniętych osiedli. Problem o tyle, że w jego mniemaniu ogrodzenia są zabieraniem innym wspólnej przecież przestrzeni. Od zeszłorocznego festiwalu realizowany był pomysł na kolejną edycję, której motywem przewodnim są zamknięte osiedla.

Liczna wataha za sprawą dziennikarzy z różnych mediów przybrała ,,inny'' charakter. Pomiędzy ,,wilki'' weszły kamery, aparaty i mikrofony. W świetle kamer i blasku fleszy wilki miały ludzką twarz, a ich chóralne wycie, jest w pewnym sensie opowieścią o naszej, opartej na strachu cywilizacji. Można je rozumieć jako rozwinięcie starego powiedzenia ''człowiek człowiekowi wilkiem''.

Dla Eweliny z Warszawskiego Wilczego Chóru, która mieszka w otwartym osiedlu ogrodzenia są zbędne.
- Pracowałam na jednym z takich osiedli i chcąc dojść do autobusu, musiałam przejść dookoła, żeby móc opuścić osiedle - mówi. Jej zdaniem ten happening nie jest skierowany przeciwko mieszkańcom. - Mam znajomych mieszkających w takich osiedlach i nigdy nie miała problemu w kontaktach z nimi.

Domofon "tak'' - ogrodzenie "nie''

Mający wspólną ideę domofon co płot, brama, mur są różnie odbierane przez społeczeństwo. I o ile ze sprzeciwem spotyka się coraz powszechniejsze budowanie zamkniętych osiedli, o tyle domofon, który izoluje i chroni mieszkańców budynku jest w porządku i niczym most zwodzony broni twierdzy wspólnoty mieszkańców.
Otwarte osiedla z domofonami nie zostały wzięte pod lupę happeningu, bo też idea festiwalu była inna, której motywem stało się grodzenie przestrzeni publicznej. Publicznej, a więc wspólnej wszystkim.

Niczym więzienia

Tak o grodzonych osiedlach mówi dwójka architektów, która dołączył do wczorajszego wycia w pełni księżyca. Dla nich przestrzeń, urbanistyka, architektura funkcjonują bez ogrodzeń. W ich mniemaniu są to nowoczesne osiedla - więzienia, które kiedyś stracą świetność, świeżość, staną się mało reprezentatywne, bo z czasem wszystko się zużywa, starzeje. Wtedy pozostaną tylko kraty, mury, płoty i za każdym rogiem monitoring. Pytają zatem, czego może być to opis? Nic dodać i ująć - więzienna przestrzeń. Porównują Polskę z USA i RPA, gdzie zamknięta przestrzeń osiedlowa istnieje. Apartheid, który w RPA kreuje taką rzeczywistość w Polsce nie występuje, ale czy na pewno, czy nie dążymy do dzielenia społeczeństwa, kiedy długie lata walczyliśmy o wzmacnianie więzi międzyludzkich, pokój i ład na świecie.

Wyginięcie miejskich wilków

Jak maleje liczebność wilków żyjących na wolności, grożąc wymarciem gatunku, tak miejskie watahy ubożeją, bo też w oczach niknie otwarta przestrzeń publiczna na rzecz zamkniętych, grodzonych osiedli.

W średniowieczu osady były grodzone przed wilkami i innymi niebezpieczeństwami. Te ogrodzenia można zobaczyć w Polsce. Czy zatem analogicznie dzisiejsze dzielenie przestrzeni publicznej stanowi swoistą warownię, chroniącą przed sąsiadami zza płotu,, a mur odzwierciedla segregację społeczeństwa?

Zdaniem Sana Kellera do tego się obecnie dąży. Płot jest dla mieszkańców takich osiedli pozorną ostoją i bezpiecznym azylem. W mniemaniu artysty pomysł, z którym wyszedł, a mianowicie stworzenie Chóru Wilków jest symbolem realnego dziś zagrożenia dla miejskie przestrzeni publicznej i zamiast łączyć ludzi, kultury i narodowości, prowadzi w odwrotnym kierunku, w stronę waśni międzyludzkich.

Sam Keller o projekcie ...

- Idea happeningu - mówi Keller - zrodziła się w zeszłym roku, kiedy po raz pierwszy przyjechałem do Polski na I edycję festiwalu''Passengers''. Przyznaje, ze o ile będzie taka możliwość, kiedy w przyszłym roku będzie kolejna edycja festiwalu, z chęcią znów przyjedzie.

Zdaniem jednej z uczestniczek Wilczego Chóru, chodzenie pod zamknięte osiedla i naśladowanie głosu wilków nie jest śmieszne, nie mają oni też na celu denerwowania ich mieszkańców, pragną tylko zaznaczyć, że jest to ich wkład w dyskusje społeczną.
Według niej, taka dyskusja w społeczeństwie polskim powinna się toczyć, zwłaszcza w dużych miastach - czy w ogóle ogrodzenia są potrzebne mieszkańcom. Nawiązując do kwestii przestępczości, mówi, że w Polsce nie jest tak duża jak w USA czy RPA, żeby się barykadować przed innymi mieszkańcami.

- Dużo mich znajomych mieszka w grodzonych osiedlach nie z wyboru, bo takie są mieszkania dostępne na rynku - zaznacza. - Dwa razy skradziono mi rower, jednak nie zamieniłabym tego miejsca na nawet luksusowy apartament w zamkniętej przestrzeni - dodaje.

- Czasem nie wyboru, jednak można się dłużej zastanowić, czy płot jest naszym marzeniem i po jego drugiej stronie, w szczelnym zamknięciu, niczym w dużej klatce będziemy chcieli żyć - mówi kolejna uczestniczka.