Wiadomości24 > Cywilizacja > Raj dla "etnofotografa": kapliczki i krzyże przydrożne

Pozycja materiału w rankingach:

#11276 wg odsłon (tygodniowy)

11276 miejsce

Dział: Cywilizacja

Ocena: 24pkt

Oceń:

Raj dla "etnofotografa": kapliczki i krzyże przydrożne

Dodał(a): Adam Degler
2006-10-29 20:49
Odsłon: 8751
Komentarzy: 6

Tagi:

„Kapliczki są na wsi czymś tak naturalnym, że nawet nie docieka się przyczyny ich powstania. Są, gdyż były – tak jak drzewa, ziemia i obłoki na niebie” – Tadeusz Seweryn, Kapliczki i krzyże przydrożne w Polsce, PAX 1955.

fot. Adam Degler / kapliczka murowana na Kaplicznej (miejscowi mówią Kapeli)

Ponad pięćdziesiąt lat temu ukazał się album czarno-białych fotografii, na których w większości, jeszcze przed II wojną światową, uwiecznione zostały „perły krajobrazu” polskiego – kapliczki, krzyże przydrożne, krzyże pokutne, Nepomuceny, świątki. Autor, Tadeusz Seweryn, przedstawił zjawisko tak jak wyglądałoby z lotu ptaka, który przemierza niebo nad polskimi polami, by tu i ówdzie przysiąść przy małym budyneczku ze świętymi figurami wewnątrz, na blaszanym daszku chroniącym rzeźbę Chrystuska przed deszczem i śniegiem, na dłoni Nepomuka. Do dziś książka Seweryna pozostaje chyba głównym źródłem wiedzy dla osób zainteresowanych tych tematem.

Modlitwy ludu polskiego

fot. Adam Degler / Dobków: kapliczka domkowa z pocz. XIX w.

fot. Adam Degler / Dobków: kapliczka domkowa z końca XVIII w.

Album jest dostępny w każdej większej bibliotece. Zachęcam do jego przejrzenia, ale i do lektury, bo nie jest to opracowanie sensu stricte , ale połączenie opisu, który systematyzuje typy kapliczek i krzyży z przekazem o lokalnych podaniach, legendach i wierzeniach. Wraz z jesienią, Dniem Wszystkich Świętych, przychodzi dobry czas na refleksję. Liczę na to, że czytelnicy naszego serwisu wyruszą z aparatami fotograficznymi na poszukiwania. Niech nam przyświecają słowa Seweryna, który tak pisze o kapliczkach i krzyżach: „Są to więc – rozsiane w krajobrazie polskim – modlitwy ludu polskiego rzezane w drzewie lub kute w kamieniu: materializacja uniesienia serc pobożnych”, a także „szczytowe osiągnięcia polskiej sztuki ludowej, są wyrazem potrzeb duchowych człowieka”. Są takie miejsca w Polsce, gdzie wiele z tych kapliczek zostało postawionych przez ludność niemiecką, łemkowską lub inną. Był to po prostu uniwersalny przejaw religijności ludowej.

fot. Adam Degler / Dobków: kapliczka słupowa z płytką wnęką - z bliska

Klasyfikacja kapliczek jest prosta: dzielą się na drewniane i murowane. Te pierwsze mogą znajdować się na drzewach, słupach lub na ziemi. Drugie mają zwykle formę małego, zwykle zadaszonego budynku. Osobną kategorią są krzyże (cmentarne, wzniesione w celu wspomożenia duszy niewinnie zabitego, pokutne i dziękczynne) oraz figury świętych (w tym Chrystusa, Matki Boskiej, Jana Nepomucena, Jana Chrzciciela). Szczegółową klasyfikację znajdziemy we wspomnianym albumie.

fot. Adam Degler / Dobków: kapliczka we wnęce ściany budynku w środkowej części wsi

Kapliczki i krzyże w "Dolinie Śmierci"

Jednym z miejsc, gdzie znajduje się zadziwiająco dużo różnych kapliczek i

fot. Adam Degler / Dobków: krzyż metalowy z malowanymi postaciami św. Jana i Matki Boskiej

fot. Adam Degler / Dobków: kapliczka słupowa w górnej części wsi

krzyży, jest Dobków, wioska położona na granicy Pogórza Kaczawskiego i Gór Kaczawskich, 18 km na północny-wschód od Jeleniej Góry. Jej początki sięgają co najmniej 1203 r., kiedy została po raz pierwszy wymieniona w źródłach pisanych. Ma ona bardzo nietypową historię, bo od samego początku istnienia należała do klasztoru cystersów z Lubiąża (blisko 50 km od Dobkowa). Dolny Śląsk od 1742 należał do państwa pruskiego i choć ten fakt sprzyjał rozwojowi protestantyzmu, to w 1786 r. wszyscy mieszkańcy Dobkowa byli katolikami, co stanowiło swoisty ewenement w tych stronach. Katolicyzm jako wyznanie dominujące utrzymywał się tu jeszcze długo po sekularyzacji dóbr klasztornych w 1810 r.

Obecni mieszkańcy Dobkowa albo przybyli tu w drugiej połowie lat 40-tych XX w., jako przesiedleńcy z terenu dawnych Kresów lub przybysze z Polski centralnej albo są potomkami imigrantów. Kilka lat temu umarła ostatnia niemiecka mieszkanka tej wioski.

fot. Adam Degler / Dobków: figura Matki Boskiej w stylu ludowego baroku

Jeden z Niemców, który po wojnie został w pobliskim Wojcieszowie

wspominał, że Dobków był nazywany „Doliną Śmierci”. Przez bardzo długi czas ludność, która tu mieszkała nie wchodziła w związki z ewangelikami. Mieszkańcy zawierali małżeństwa między sobą, w wyniku czego dochodziło do bliskich związków pokrewieństwa między małżonkami. Taka sytuacja wiązała się z większą liczbą chorób, schorzeń, wrodzonych wad, upośledzeń umyslowych i wyższą umieralnością noworodków. Z tym mogło wiązać się powstanie części kapliczek i krzyży – w intencji „na przebłaganie”, „o uzdrowienie”, „o ocalenie”. Dopiero gdy jeden z dziewiętnastowiecznych proboszczów zalecił podczas kazania, by mieszkańcy wioski wchodzili częściej w związki małżeńskie z osobami z innych miejscowości, sytuacja uległa poprawie.
Tak duża liczba obiektów sakralnych (zwłaszcza tych powstałych w XIX w.) może się jednak równie dobrze wiązać z umacnianiem tożsamości mieszkańców Dobkowa po oderwaniu od dóbr kościelnych, wbrew działaniom władz świeckich.

Zobacz także:

OFFline profil autora

Autor: Adam Degler

Artykuły (192) Galerie (33) Średnia ocen (4.10)

Wiek: 34 | Miejscowość: Wrocław | Kraj: Polska

O mnie: Mam dosyć kłamstwa w polskich mediach! Czytam "Gazetę Polską" i Rzepę, słucham Radia Wrocław, Trójki, Czwórki, czasem Radia Maryja. Nie oglądam telewizji. I tak wszystko, co istotne streszczają blogerzy na Salonie24.pl. Na prawo ode mnie jest... więcej

Ostatnie artykuły autora:

Pozycja autora w rankingach:

Największa liczba odsłon (296)

Dodaj do

Komentarze: 6

Sortuj komentarze:

Paweł Wysocki 18.07.2011 18:52

Ocena:

Nowe kapliczki powstały przy kościele św. Rodziny w Lublinie. Są bardzo interesujące.Znajduje się w nich kilkadziesiąt drewnianych figur wykonanych w drewnie przez rzeźbiarkę Teodorę Pikułę.Zachęcają do modlitwy, ale też dają dużo do myslenia, Naprawdę warto zobaczyć.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Mirella Czajkowska-Turek 11.03.2008 13:36

Ocena:

Do tego artykuły dotarłam dzięki innemu, ale jestem zauroczona. Na pewno tam pojadę:))

Komentarz został ukrytyrozwiń

Paulina Plizga 10.05.2007 20:47

Ocena:

Piękny temat, ciekawie opracowany.+

Komentarz został ukrytyrozwiń

Adam Degler 30.10.2006 13:05

Ocena:

Ewo, widzisz ten temat w rubryce "Wasze propozycje":))?

Komentarz został ukrytyrozwiń

Ewa Kowalska 30.10.2006 13:01

Ocena:

I to jest Polska właśnie :) Szkoda, że do komentarza nie można załączyć zdjęcia :( W mojej najbliższej okolicy (ostatnio "sławnej", Gdańsk Kiełpino Górne) stoją dwa krzyże, pod którymi ludzie zbierają się na modlitwy, głównie majowe. Niesamowite:)!

Komentarz został ukrytyrozwiń