Ścieżki krasnostawskiego heraldyka ks. Niesieckiego

Dodał(a): Marek Szymaniak
2009-01-25 15:53
Odsłon: 1995
Komentarzy: 0

Tagi:

Zapraszam w reportażową podróż ścieżkami życia i twórczości krasnostawskiego jezuity, heraldyka twórcy "Herbarza Korony Polski" - ks. Kacpra Niesieckiego.

Korona Polska to czterotomowe dzieło, drukowane techniką drzeworytniczą we Lwowie. Dotychczas nie udało się ustalić wysokości początkowego nakładu, do dziś zachowało się jedynie niewiele ponad stu egzemplarzy. Dzieło wzbogacone o niezwykle cenne listy dedykacyjne, aprobację władz kościelnych, czy wstęp autora „Przestroga i Protestacje”, w których zaznaczone są cele powstania herbarzu. Większość istniejących egzemplarzy ma skórzaną oprawę.

Pierwszy tom wydany w 1728 roku zawierał wywody rodów genealogicznych rodzin szlacheckich w układzie alfabetycznym (litery A – C). Księga zawierała także, wizerunek i opisy herbów państwowych i wojewódzkich, spisy królów, wielkich książąt litewskich oraz marszałków sejmu i trybunałów.

Dodać należy, że druk pierwszego domu został opóźniony przez zainteresowaną herbarzem Mariannę z Potockich Tarłową, wojewodzinę. Zaoferowała ona bardzo poważną sumę 100 ty. złotych polskich za przetłumaczenie księgi na język polski. Kasper Niesiecki gotowy do druku tom musiał więc w pewnym sensie tworzyć swoje dzieło od nowa. Czy Jezuita zrobił dobrze, trudno dziś rozsądzić? Z jednej strony z tak dużą materialną pomocą mógł spokojnie pracować nad resztą "Korony Polskiej", w ojczystym języku była ona także bardziej dostępna dla jego rodaków. Gdyby jednak dzieło ukazało się po łacinie, być może wzbudziłoby zachwyt także w całej Europie, tak jak było to w Polsce.

Drugi tom poprzedzany podziękowaniami do protektorki zostaje wydany w 10 lat po pierwszym. W księdze tej da się zauważyć lekko subiektywne ukazanie rodu Potockich, jednak kwestia ta nie zmienia faktu, że praca Niesieckiego jest wzorem rzetelności i uczciwości.

Tom trzeci herbarzu ukazał się w 1740 r., a ostatni przed śmiercią tom czwarty w 1743 r. Cała "Korona Polska" miała zawierać pięć tomów, jednak wczesna śmierć Jezuity uniemożliwiła dokończenie życiowego dzieła. Planowana ostatnia księga miała zawierać biografie królów polskich, książąt litewskich, ruskich, pomorskich, Mazowieckich oraz wielkich mistrzów krzyżackich. Po śmierci zakonnika dzieło dokończył inny jezuita Stanisław Czapliński, jednak nie udało mu się do prowadzić do wydrukowania i tym samym dopełnienie działa. Warto podkreślić charakter dzieła i fakt, że herbarz Niesieckiego traktuje z dużym krytycyzmem rodziny szlacheckie, mające w okresie sarmatyzmu bardzo wybujałe opowieści o swoich dokonaniach. Jezuita rezygnuje, unika legend i bajek, pisze prawdę opartą na twardych faktach i dokumentach.