Wiadomości24 > Kultura > Wystawy > Skarby Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu - herb Bytomia

Pozycja materiału w rankingach:

#12653 wg odsłon (tygodniowy)

12653 miejsce

Dział: Wystawy

Ocena: 40pkt

Oceń:

Skarby Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu - herb Bytomia

Dodał(a): Piotr A. Jeleń
2010-12-19 12:09
Odsłon: 4537
Komentarzy: 8

Tagi:

Kolejne spotkanie w bytomskim muzeum poświęcone było historii miejskiego herbu. W bardzo ciekawe, aczkolwiek wymagające dużego skupienia zagadnienie, wprowadził słuchaczy Tadeusz Hadaś w wykładzie "Herb Bytomia - czy na pewno autentyczny."

Kustosz Tadeusz Hadaś na tle aktualnego herbu Bytomia zatwierdzonego przez Radę Miasta w 2000 roku. / Fot. Piotr A.Jeleń

Herb Bytomia został oficjalnym symbolem miasta dopiero w 1886 r. Wywodzi się z wizerunku czternastowiecznej pieczęci ławniczej (sądowej). Wcześniej, używany od XIII/XIV wieku herb Bytomia przedstawiał orła z rozpostartymi skrzydłami i znany jest z pieczęci radzieckiej (czyli Rady Miejskiej). Sprawcą bytomskiej afery herbowej lat 80. XIX wieku był radny miejski Mach.

Jednak nim zgłębimy tajniki bytomskiego herbu, musimy zaznajomić się z terminologią heraldyki.
Tak więc, idąc tropem naszego wykładowcy Tadeusza Hadasia, dowiadujemy się, że herb wywodzący się od niemieckiego Erbe, to znak rozpoznawczo-bojowy, wywodzący się z symboliki heroicznej lub znaków własnościowych, od XII stulecia ustalany według reguł heraldycznych, pełniący funkcję wyróżnika osoby stanu rycerskiego, później szlacheckiego, jak również rodziny, rodu, organizacji kościelnej, mieszczańskiej bądź cechu rzemieślniczego, miasta lub państwa. Składowymi herbu są tarcza i godło.

Co to jest pieczęć?

Jest to znak własnościowy i rozpoznawczy osoby prawnej lub fizycznej, wyciskany za pomocą stempla (tłoku, typariusza). Stanowi świadectwo wiarygodności - nadając moc prawną pismu lub dokumentowi. Jest również środkiem zabezpieczającym nienaruszalność zamkniętego pisma lub przedmiotu.

Średniowieczna władza miejska

W skład tej władzy wchodzili: wójt dziedziczny, jako przedstawiciel właściciela miasta będący zarazem sędzią, ława złożona z ławników, a wybierana spośród mieszczan, zajmująca się sądzeniem, rada miejska z burmistrzem na czele, będąca przedstawicielem patrycjatu miejskiego.

Kustosz działu historii Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu Tadeusz Hadaś w prezentacji dziejów bytomskiego herbu. / Fot. Piotr A.Jeleń

Historyczny oryginalny, mosiężny typariusz radziecki Bytomia z

W dłoniach T.Hadasia typariusz radziecki z I. połowy XIX wieku wykonany po pruskiej reformie miejskiej Steina-Hardenberga w 1808 roku. Przymiotnik radziecki odnosi się tutaj do rady miejskiej. / Fot. Piotr A.Jeleń

pierwszej połowy XIX wieku jest najprawdopodobniej ostatnim tłokiem do laku z historycznym herbem miasta, którego używała bytomska rada (stąd przymiotnik radziecki, nie mający nic wspólnego z radą żołnierską czy sowiecką) miejska przed zmianą herbu. Na tłoku wygrawerowany jest herb z orłem, a w otoku legenda, po raz pierwszy w języku niemieckim, gdyż wszystkie dotychczasowe nosiły napis łaciński. W dosłownym tłumaczeniu legenda brzmi: zebranie radnych w Bytomiu. Należy zauważyć, iż w Bytomiu od czasów Piastów bytomskich, poprzez panowanie czeskie, austriackie i niemieckie, dopiero od roku 1945 pojawiły się legendy pieczęci w języku polskim.

I w tym miejscu wracamy do wspomnianego radnego Macha. Wystosował on do członków rady memoriał z tezami podważającymi zasadność używanego symbolu samorządnej rady i burmistrza Bytomia. W konsekwencji toczących się polemik herb Bytomia zmieniono, ale wątpliwości co do jego poprawności pozostały. Otóż w roku 1863 wprowadzono w Bytomiu nowy herb wg Luchsa przedstawiający w pełnej tarczy czarnego orła z rozpostartymi skrzydłami. Celem twórców nowego herbu miało być zerwanie z piastowskim rodowodem miasta Bytomia, chociaż założonego na prawie magdeburskim w 1254 roku.

Więcej w materiale Bytom znany i nieznany

Herb Bytomia z 1863 roku, który stał się przyczynkiem do "afery" radnego Macha. / Fot. Piotr A.Jeleń

I ten projekt herbu nie spodobał się rajcy miejskiemu, niejakiemu Machowi. To na jego wniosek rada miejska po burzliwych sporach i dysputach postanowiła w 1886 roku wprowadzić nowy herb. Tarcza herbowa znowu była dzielona pionowo, a godło zaczerpnięto ze starej pieczęci ławniczej, przedstawiające górnika urabiającego skałę i pół orła, zaś legendę zaczerpnięto z pieczęci radzieckiej.

Aktualny herb Bytomia to tarcza dzielona z godłem przedstawiającym górnika urabiającego skałę i połową orła. Herb, podobnie jak flaga i pieczęć, został zatwierdzony przez Radę Miasta w 2000 roku.

I rzecz bardzo ważna. Skąd wziął się górnik w bytomskim herbie? Odpowiedź prosta,

Herb Bytomia z 1886 roku, którym posługiwało się miasto do zakończenia II wojny światowej. / Fot. Piotr A.Jeleń

wszak wydobywało się i wydobywa nadal węgiel. Otóż istotnie chodziło o urobek, ale urobek rud ołowiu i srebra, z którego ziemie bytomskie słynęły, a legendy powiadają, iż w średniowiecznym Bytomiu mieszczanie swe pociechy do snu zasypiali w srebrnych kołyskach.

Pieczęć w laku, jaką mógł wykonać mosiężnym typariuszem radzieckim z 1808 roku każdy z uczestników spotkania i zabrać na pamiątkę. / Fot. Piotr A.Jeleń

Podając za Bernardem Szczechem w zbiorze podań i legend "Srebrne miasto": Istniejące w dawnych czasach liczne kopalnie kruszców w Bytomiu i jego najbliższej okolicy przynosiły mieszczanom bytomskim niewyobrażalne dochody. Z biegiem czasu stali się oni tak bogaci, że nie wiedząc co robić ze zgromadzonym srebrem, zaczęli z niego odlewać kołyski dla swoich dzieci. Powiadano, że największa ich ilość znajdowała się w pomieszczeniach piwnicznych bytomskiego ratusza.

Zobacz także:

OFFline profil autora

Autor: Piotr A. Jeleń

Artykuły (393) Galerie (204) Średnia ocen (3.88)

Wiek: 54 | Miejscowość: Bytom | Kraj: Polska

Ostatnie artykuły autora:

Pozycja autora w rankingach:

Dodaj do

Komentarze: 8

Sortuj komentarze:

Piotr A. Jeleń 20.12.2010 18:51

Ocena:

Tak wzgórze z kościołem pw. św.Małgorzaty jest datowane w dokumencie z 12 sierpnia 1201 roku. Wówczas to zarządzali kościołem i przyległymi wsiami zakonnicy-premonstratensi, którzy także objęli kościół mariacki na Rynku. Pozdrawiam.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Rajmund Czok 20.12.2010 16:14

Ocena:

117

Witaj Piotrze. O herbie bytomskim też pisałem. W tygodniku "Życie Bytomskie" z 1966 r. jest cykl moich artykułów poświęconych powstaniu Bytomia, którego kolebką było wzugórze w Szombierkach.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Andrzej Szelbracikowski 20.12.2010 15:11

Ocena:

Interesujący rodowód: mnie także czarny orzeł w heraldyce by się nie podobał! - Wolę że jest tam także człowiek;)) Pozdrawiam

Komentarz został ukrytyrozwiń

Piotr A. Jeleń 20.12.2010 11:27

Ocena:

Herb dzielony, pionowo. Z lewej strony heraldycznej wizerunek pół orła, natomiast z prawej strony heraldycznej postać górnika.
Herb pełny, np. miasta Gdańska.
Pozdrawiam.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Stefania Najsarek 19.12.2010 13:54

Ocena:

Herb podwójny Bytomia, to chyba wbrew przyjętym zasadom heraldyki. :)
Ale może się mylę. Artykuł bardzo interesujący, poszerza wiedzę z zakresu historii tych ziem.

Komentarz został ukrytyrozwiń