Śmierć Chrystusa - prawdy i mity

Wielki Post w religii chrześcijańskiej kończy się celebracją świąt Wielkiej Nocy, czyli największego chrześcijańskiego święta religijnego. Syn Boży umiera na krzyżu, aby po trzech dniach zmartwychwstać i w ten sposób dokonać zbawienia świata. W oczach współczesnych chrześcijan ugruntował się jednak obraz tych zdarzeń w oparciu o dzieła pozostawione przez artystów tworzących w okresie wielu stuleci.

Drzewo

Przez całe życie nurtowały mnie pytania dotyczące szczegółów procesu i śmierci Zbawiciela. Zacząłem studiować wszelkie informacje dotyczące szczegółów związanych z makabrycznym sposobem śmierci, jakim jest śmierć przez ukrzyżowanie. Wydaje się , iż najbardziej wiarygodny obraz śmierci krzyżowej przedstawiają historycy tacy, jak Martin Hengel w “Judaism and Hellenism”, Józef Flawiusz w “Wojnie Żydowskiej” i “Dawnych dziejach Izraela”, F.T. Zugibe w “Death by Crucifixion”, P. Barbet w “Les Cinq Plaies du Christ” czy E. Brandetiburger w “Kreuz”. Wiarygodny obraz przedstawiają również w swoich hipotezach naukowcy współpracujący z kanałami telewizyjnymi National Geografic oraz Discovery Channel.

Jednym z nurtujących mnie pytań było, dlaczego człowiek skazany na śmierć przez ukrzyżowanie, niósł pokornie krzyż na ramionach zmierzając do miejsca śmierci? Dlaczego nie zrzucił z ramion tego jarzma, wiedząc, że i tak na końcu tej drogi czeka go śmierć w męczarniach? Otóż krzyża ów skazaniec nie mógł zrzucić. Krzyż w powszechnym rozumieniu, to dwie belki przytwierdzone do siebie prostopadle, gdzie krótsza stanowiła element poziomy. Do rozpostartych ramion przytwierdzano skazańcowi za pomocą sznurów tylko belkę poziomą. Biorąc pod uwagę, iż wymiary tej belki, które podaje F. T. Zuribe, oscylowały one w granicach ok. 25 cm na 15 cm na 250 cm czyli ok. 0,1 m sześć. drewna, gdzie waga 1 m sześć. wg. tabel budowlanych, to 700 kg, belka ta ważyła ok. 70 kilogramów - ciężar niebagatelny. Aby skazaniec nie zatrzymywał się, na szyję zarzucano mu postronek, za który ciągnął jeden z oprawców. Potwierdzaj to w swojej pracy nie tylko P. Barbeta, ale i słowa Biblii, które wyraźnie mówią, iż zbawiciel umarł na drzewie nie zaś na krzyżu.

Przybicie do krzyża

Jak powszechnie się uważa, skazańca przytwierdzano do belki już na miejscu kaźni, wbijając gwoździe o ścianach prostokątnych w śródręcze. Nic bardziej błędnego. W ten sposób, prawie cały ciężar ciała musiałby utrzymać się na 2-3 cm skóry na śródręczu. Przy średniej wadze skazańca ok. 70 kg, skóra nie byłaby w stanie utrzymać tak znacznego ciężaru. Tak więc skazańca przytwierdzano do belki wbijając gwoździe w nadgarstki jak pisze M. Hengel.

Mel Gibson w swojej “Pasji” pokazał scenę, w której rzymscy żołdacy obracają krzyż z przybitym do niego Chrystusem i zaginają gwoździe wystające po drugiej stronie poziomej belki. To fikcja. Ciało skazańca ściągane było z krzyża po jego śmierci. Zagięcie gwoździ znacznie utrudniłoby tą czynność. Na miejscu kaźni ustawiona była drewniana konstrukcja, tworząca swoistą kratownicę. M. Hengel pisze, że po przybiciu skazańca belkę podciągano przy pomocy lin zarzuconych na konstrukcję, na wysokość ok. 5-6 m. W ten sposób belka pozioma z pionowymi elementami konstrukcji istotnie tworzyła krzyż. Rzymianie, aby ułatwić sobie dokonanie czynności zdjęcia z krzyża, nie przytwierdzali do elementów pionowych konstrukcji poziomej belki, a jedynie podwieszali ją na specjalnie wyprowadzonych hakach lub kołkach. Ściągnięcie z krzyża polegało na zdjęciu z haków belki poziomej wraz z ciałem, a dopiero na ziemi wyciągano z nadgarstków gwoździe.

Śmierć na krzyżu

Co jest przyczyną śmierci na krzyżu? Uduszenie. Normalnie człowiek, aby oddychać napełnia powietrzem płuca i opróżnia je poprzez wydech. Wisząc na krzyżu klatkę piersiową ma rozchyloną, po pewnym czasie organizm już nie ma siły wtłaczać i wypuszczać powietrza do i z płuc. Co więcej, jeśli skazaniec wisiałby jedynie na rękach, to śmierć nastąpiłaby w ciągu 10-15 min, ale dla Rzymian ważna była męka. Przytwierdzano więc nogi skazańca do pionowej belki tak, aby miał on podporę dla stóp, mógł unosić się nieco i zaczerpnąć powietrza, co wydłużało czas konania. Stosowano dwie metody mocowania stóp. Pierwsza to metoda, którą widzimy na większości obrazów, rzeźb lub ilustracji. Drewniany klocek w kształcie trójkąta przybijano do pionowej belki tworząc podnóżek, do którego przybijano stopy skazańca. Jednak częściej stosowaną metodą było przybijanie stóp do pionowego elementu konstrukcji w ten sposób, że nogi opasały ten element. Gwoździe przybijano do bocznej części stopy tuż pod kostką przebijając drewnianą płytkę, aby powierzchnia łba gwoździa była większa. Ten sposób, chociaż koszmarnie bolesny, sprawiał, że skazaniec odruchowo walczył o jeszcze jedną chwilę życia – pisze M. Hengel. Jak mówi Biblia, dwóm złoczyńcom ukrzyżowanym wraz z Chrystusem, którzy jeszcze żyli, złamano kości piszczelowe. Dlaczego? Właśnie, aby nie mogli się podpierać na nogach i w ten sposób podtrzymywać życia.

Miłosierny legionista

"Ponieważ był to dzień Przygotowania, aby zatem ciała nie pozostawały na krzyżu w szabat - ów bowiem dzień szabatu był wielkim świętem - Żydzi prosili Piłata, aby ukrzyżowanym połamano golenie i usunięto ich ciała. Przyszli więc żołnierze i połamali golenie tak pierwszemu, jak i drugiemu, którzy z Nim byli ukrzyżowani. Lecz gdy podeszli do Jezusa i zobaczyli, że już umarł, nie łamali Mu goleni, tylko jeden z żołnierzy włócznią przebił Mu bok i natychmiast wypłynęła krew i woda: czytamy w Biblii Tysiąclecia. Jeszcze jeden mit, który krąży wśród chrześcijan. Jednym ze słów, które Chrystus wypowiedział na krzyżu było słowo „pragnę”. "Potem Jezus świadom, że już wszystko się dokonało, aby się wypełniło Pismo, rzekł: Pragnę. Stało tam naczynie pełne octu. Nałożono więc na hizop gąbkę pełną octu i do ust Mu podano”.

Legionista, który usłyszał tą prośbę, na włóczni podał Chrystusowi do ust gąbkę nasączoną octem i mirrą. Wydawać by się mogło, że to upiorny żart rzymskiego żołnierza – czy człowiekowi może dać ukojenie ocet i mirra? Otóż rozróżniamy kilka rodzajów octu, np. spirytusowy o ostrym zapachu i smaku, nie nadający się do picia albo balsamiczny powstający z moszczu winogron, kojący i wzmacniający, uśmierzający ból. To właśnie takim octem balsamicznym legionista nasączył gąbkę, zaś mirra to wonna żywica stosowana przez starożytnych do leczenia jamy ustnej i dróg oddechowych. Tak więc oprawca, który podał Chrystusowi tą potocznie rozumianą, ohydną mieszankę nie nadającą się do spożycia, w istocie wykazał się litością wobec skazańca.

Wszystkie te opracowania, poprzedzone wieloletnimi badaniami tematu, są jedynie hipotezami naukowców, historyków. Niemniej przybliżają nam obraz wspomnianych zdarzeń. Tak więc zagłębiając się w tajemnicę Wielkiej Nocy, poprzez szczegółowe studiowanie tematu, ukazuje się nam obraz bardziej prawdopodobny, nie ugruntowany jedynie wielowiekową spuścizną, przekazywaną nam przez artystów w swoich dziełach.