Spacerkiem po Zamościu: Kościół Rektoralny św. Katarzyny

Dodał(a): Tadeusz Kowalski
2011-08-09 15:09
Odsłon: 1177
Komentarzy: 1

Tagi:

Poreformacki, Rektoralny Kościół św. Katarzyny znajduje się na zamojskiej starówce. Ale w programie zwiedzania miasta często jest niesłusznie pomijany. Z kościołem związany jest mało znany fakt. W 1939 r. był tu ukrywany "Hołd Pruski" Jana Matejki.

Kościół św. Katarzyny - elewacja wschodnia / Fot. Tadeusz Kowalski

Historia

Dawny kościół klasztorny reformatów, pod wezwaniem św. Piotra z Alkantary został ufundowany w 1674 roku przez Hieronima Żaboklickiego i IV. ordynata Ordynacji Zamojskiej, Marcina Zamoyskiego. Pierwsza kaplica zlokalizowana w budynku zaadaptowanym na ten cel, została poświęcona w 1674 roku przez biskupa Mikołaja Świrskiego. Budowa wg projektu J. M. Linka miała miejsce w latach 1680–1686. Jan Michał Link był inżynierem wojskowym, majorem artylerii i i nadwornym architektem Marcina Zamoyskiego, był też opiekunem arsenału.

Kościół św. Katarzyny - elewacja południowa / Fot. Tadeusz Kowalski

Kamień węgielny pod budowę nowego kościoła był poświęcony w 1680 roku, a pod budowę klasztoru w 1683 roku. W dniu 26 maja 1686 roku, biskup chełmski Stanisław Święcicki dokonał konsekracji świątyni. W kryptach kościoła spoczywał m. in. zmarły w 1733 roku bp chełmski Jan Szaniawski oraz zmarły w 1747 roku marszałek wielki koronny, kasztelan krakowski Jan i jego żona Konstancja Mniszchowie. Reformaci prowadzili w Zamościu działalność kaznodziejską i rekolekcyjną, a także pracę wydawniczą w dziedzinie teologii i filozofii w Akademii Zamojskiej. Biblioteka klasztorna należała w tym czasie do większych bibliotek zakonnych.

Wnętrze kościoła św. Katarzyny / Fot. Tadeusz Kowalski

W czasie zaborów klasztor reformatów w Zamościu został zamknięty w 1806 roku przez rząd austriacki. Zakonników przeniesiono do Chełma, a opustoszałe budynki przeznaczono na cele wojskowe. Po przejęciu miasta przez innego zaborcę, Rosję, klasztor został rozebrany, a budynek kościoła, tak jak większość pozostałych obiektów w okresie zaborów, pozbawiono wielu elementów architektury i wystroju na styl klasycystyczny, m. in. zlikwidowano szczyty i sygnaturkę, prezbiterium podzielono na trzy kondygnacje, zamurowano też okna. Na terenie poklasztornym utworzono plac musztry, a w dawnym kościele kolejno znajdowały się: magazyn, młyn, kuchnia wojskowa, skład węgla.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości mieścił się tu przez krótki okres kinoteatr, ale ostatecznie 18 lipca 1922 r. z inicjatywy ks. Kazimierza Czekańskiego rozpoczęto odbudowę kościoła według projektu architekta Edwarda Kranza.
Przywrócono pierwotny układ przestrzenny, wybudowano trójarkadowy chór muzyczny i staraniem miejscowych rzemieślników wyposażono go. Rekoncyliacja kościoła pod nowym wezwaniem św. Katarzyny nastąpiła 4 września 1927 r. i odtąd pełnił on funkcję kościoła szkolnego.

W dniu 8 września 1938 roku, z inicjatywy ks. Wacława Staniszewskiego, sprowadzono do kościoła św. Katarzyny relikwie św. Andrzeja Boboli. We wrześniu 1939 roku w podziemiach kościoła był ukrywany przez trzy miesiące obraz Jana Matejki "Hołd Pruski", który był usilnie poszukiwany przez Niemców. W czasie okupacji, po zamknięciu kolegiaty kościół św. Katarzyny pełnił też funkcję kościoła parafialnego.

Po wojnie przez pewien czas nadal był to kościół szkolny, m. in. w roku 1947 ówczesny biskup lubelski Stefan Wyszyński udzielił bierzmowania zamojskim harcerkom. W okresie powojennym dzięki staraniom ks. Mieczysława Michalskiego dobudowano zakrystię oraz uzupełniano wyposażenie w tym tabernakulum, organy i dzwon na sygnaturce. Po II wojnie światowej pojawił się tu też marmurowy pomnik z urną wypełnioną prochami profesorów i uczniów zamojskich szkół średnich, którzy zginęli podczas wojny.