"Tęsknię za tobą, Żydzie" - wywiad z Rafałem Betlejewskim

Dodał(a): Rafał Gdak
2010-01-20 21:51
Odsłon: 26640
Komentarzy: 0

Tagi:

Rafał Betlejewski jest artystą znanym przede wszystkim z akcji "A ja, czy poszedłbym?". Jego billboardy przedstawiające uczestników Powstania Warszawskiego wraz z ich historiami, mocno oddziaływały na wyobraźnię w kontekście postawionego na każdym z nich tytułowego pytania. Nowa akcja "Tęsknię za tobą, Żydzie!" ma zwrócić uwagę odbiorców na fakt utraty przez nasze społeczeństwo jego integralnej części, jaką byli polscy Żydzi, których pochłonęło piekło Holokaustu.

Na czym będą polegać odsłony akcji w poszczególnych miastach?
W tej chwili szukam osób, które zaproszą mnie do swoich miast w celu zrobienia fotografii. Chciałbym znaleźć ludzi, którzy zechcą wystąpić w zbiorowych scenach, zgromadzeni wokół pustego krzesła z kipą symbolizującą utraconego Żyda, świadomi, że ja na tym zdjęciu dopiszę napis: "Tęsknię za Tobą, Żydzie!" Taką fotę wykonałem ostatnio w Jedwabnem, gdzie - o dziwo - znaleźli się tacy ludzie. Chciałbym też zrobić w Polsce serie murali, ale z tym pewnie zaczekam na roztopy.

Projekt ma trwać rok, jakie skutki przyniesie Pana zdaniem?
Myślę, że fatalne skutki dla mojej sytuacji finansowej, natomiast wspaniałe dla mojej wiedzy o Polakach i Żydach. Myślę, że będę bogatszy o wiele rozmów, doświadczeń, wspomnień, miejsc itd. Będę miał także sporo fotografii, które pozostaną na lata. Jeśli natomiast pyta Pan o skutki społeczne - nie stawiam sobie tak ambitnych celów. Zmieniam się ja.

Czy według Pana społeczeństwo polskie jest gotowe na zmierzenie się z silnym stereotypem Polaka antysemity? Czy nie obawia się Pan reakcji środowisk skrajnie prawicowych, które zgodnie twierdzą, iż problem antysemityzmu w Polsce nie występuje?
To już się dzieje. Nie ja otwieram tę dyskusję, nie ja zmuszam Polaków do skonfrontowania się z samymi sobą. Idę śladami tych, którzy mieli odwagę pokazać Polakom ich prawdziwą twarz. Dziś można się spierać, obrażać, protestować przeciwko określeniu "Polak antysemita", ale nie można już udawać, że tego określenia nie ma. Jestem pełen podziwu i uznania dla ludzi, którzy wyciągają pomocną dłoń do nas, zwykłych zjadaczy chleba i zachęcają do wydobywania się z ignorancji.

Zasłynął Pan z przeprowadzonej w 2004 akcji "A ja, czy poszedłbym?", która niejako stawiała młodych ludzi przed pytaniem: czy będąc na miejscu powstańców warszawskich odważyliby się walczyć za ojczyznę. Jaki był oddźwięk tamtej akcji?
Myślę, że olbrzymi. Wtedy (a było to przecież przed otwarciem Muzeum Powstania) wiele osób po raz pierwszy stanęło przed tym niezwykle subtelnym, a jakże dosadnym problemem, Powstania Warszawskiego, owym bezlitosnym "tu i teraz". To tu i teraz trzeba było sobie odpowiedzieć na pytanie: czy idę. Nie za chwilę, czy po obiedzie, ale teraz. Dla mnie to tu i teraz było piorunującym odkryciem. Sądzę, że w wyniku działań wielu osób, które odkryły owo tu i teraz, dziś Powstanie Warszawskie jest "nasze".

W jakim stopniu doświadczenie akcji "A ja, czy poszedłbym?" wpłynęło na plany związane z przedsięwzięciem "Tęsknię za tobą Żydzie"?
"A ja, czy poszedłbym?" zajęło mi rok. Rok rozmów i przebywania z najwspanialszymi ludźmi, jakich sobie można wyobrazić. Ludźmi, którzy mieli odwagę, by wydobyć z siebie wszystko to, co najszlachetniejsze w człowieku i nazwać to patriotyzmem. Tego już nikt mi nie zabierze. Myślę, że w przypadku "Tęsknię za tobą Żydzie!" będzie podobnie. Znowu wybieram się w podróż na spotkanie ludzi odważnych.

Dziękuję Panu za rozmowę