Wiadomości24 > Styl życia > Hobby > Topienie Marzanny. Topienie śmierci

Pozycja materiału w rankingach:

#55199 wg odsłon (miesięczny)

55199 miejsce

Dział: Hobby

Ocena: 23pkt

Oceń:

Topienie Marzanny. Topienie śmierci

Współautorzy:
Barbara Podgórska

Dodał(a): Adam Podgórski
2011-03-18 16:49
Odsłon: 4647
Komentarzy: 6

Tagi:

Jednym z popularnych obyczajów dorocznych, kultywowanych zwłaszcza na Śląsku, ale także w Wielkopolsce, w zachodniej części Małopolski, na Podhalu, na Żywiecczyźnie, było topienie Marzanny utożsamianej ze śmiercią natury i zimą.

Marzanna, obraz ze zbiorów autorów. / Fot. Sabina Pasoń

Nosiła ona rozmaite miana: Marzanna, Marzanna, Marzana, Marzanka, Marzana, Marzania, Marzyana, wyprowadzane od słów: mór, mara, zmora, albo wprost: śmierć, śmiercicha, śmiercica, śmierzć. Na Górnym Śląsku miała męskiego odpowiednika: Marzanioka.
W czasach przedchrześcijańskich znana była jako Marena, Morena; prawdopodobnie bóstwo żeńskie z kręgu mitologii prasłowiańskiej, personifikujące złe siły natury, które dało Janowi Długoszowi podstawę do chybionych wywodów o religii dawnych Polaków. Utożsamiał on Marzannę (Marzyanę) z Cererą, rzymską boginią urodzaju. Rolnicy zaś prowadzący gospodarkę rolną czcili Cererę, na wyścigi składając jej w ofierze ziarna zbóż. (...) Diana w ich (pogańskich Polaków - BAP) języku Dziewanną zwana i Cerera zwana Marzanną, cieszyły się szczególnym kultem i szczególnym nabożeństwem.

Marzanna to zimowa panna, czy dyskusyjna i czy coś z tego wynika?

Fantastyczne poglądy Długosza powielał Stryjkowski, i inni dziejopisarze. Sarmatowie Cererę boginią ziemną, wynależycielkę zboża wszelkiego, zwali Marzaną; tej też w Gnieźnie z wielkim kosztem zbudowany kościół, gdzie jej na chwałę dziesięciny wszelkiego zboża po żniwach ofiarowali, prosząc na drugi rok o żyzne urodzaje [M. Stryjkowski: Kronika polska, żmódzka i wszystkiej Rusi, 1582.

Niektórzy badacze dopatrują się w Marzannie symbolu zamierania wegetacji w okresie zimowym, a nawet szerzej, demona śmierci przyrody oraz ludzi. Tę wersję uzasadnia piosenka zanotowana przez Marcina Bielskiego w XVI w., towarzysząca obrzędowi topienia Marzanny: ‘Śmierć się wije u płotu, szukający kłopotu’. Stąd właśnie wywodzony jest obyczaj wypędzania bogini śmierci – Marzanny, wynoszenia słomianej, personifikującej ją kukły poza granice miejscowości, topienia jej w rzece, stawie, błocie albo palenia, a powracania do wsi z gaikiem – maikiem, uosobieniem wiosny, odradzania się natury i nowego życia. Ale Marzanna to także imię własne diablicy wymienione przez Postępek prawa czartowskiego przeciw narodowi ludzkiemu (1570 r.). Silne akcenty wiary w Marzannę zachowały się do niedawna w autentycznych śląskich zwyczajach wiosennych.

Gdy utopiono marzannę biegli wszyscy czym prędzej do wsi. Kto upadł lub też przybył jako ostatni, umierał wkrótce. Marzanna przedstawiała zimowy sen natury. Na Śląsku długo prze¬trwała tradycja ubierania w niedzielę "marzanią" kukły w słomę i łach¬many. Wyprowadzano ją potem poza wieś i tam rzucano w błoto lub palono. Z obrzędem tym połączoną była uroczystość "gaika" lub "maika" ku czci Dziewanny, bogini wiosny [Lompa: Marzanna bogini śmierci w: Bajki i podania].

Więcej na temat Marzanny będzie można poczytać w naszej Mitologii śląskiej, która ukaże się niebawem.

Zobacz także:

OFFline profil autora

Autor: Adam Podgórski

Artykuły (896) Galerie (263) Średnia ocen (4.11)

Wiek: 61 | Miejscowość: Ruda Śląska | Kraj: Polska

O mnie: www.podgorscy.info

Ostatnie artykuły autora:

Pozycja autora w rankingach:

Dodaj do

Komentarze: 6

Sortuj komentarze:

r.s. 19.03.2011 20:40

Ocena:

Opieranie się w kwestii Długosza o poglądy XIX wiecznego badacza Aleksandra Brücknera są co najmniej chybione. W nowych badaniach już od lat 80-tych XX wieku Marzana i Dziewanna jawią się jako odpowiedniczki greckich Demeter i Persefony. Polecam tu na przykład "Dziady.Teatr Święta Zmarłych" Leszka Kolankiewicza, albo choćby informacje z bogowiepolscy.net. Oprócz Kolankiewicza na takie rozwiązanie wskazują także Szafrański i Szyjewski. Brückner to naprawdę przeżytek! Sam zresztą napisał, że "rozprawia jak ślepy o kolorach".

Komentarz został ukrytyrozwiń

Joanna Kato 19.03.2011 17:54

Ocena:

I takie fajne mamy swoje zwyczaje, po co ściągać obce:)

Komentarz został ukrytyrozwiń

Alicja Pływaczyk 19.03.2011 09:23

Ocena:

;)
Biedna Marzanna palona, rzucana w błoto, topiona....., sponiewierana, ale... - na powitanie oczekiwanej WIOSNY :)

Komentarz został ukrytyrozwiń

Adam Lutostański 18.03.2011 23:26

Ocena:

Topienie Marzanny to fajny zwyczaj a jest praktykowany w całej Polsce.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Adam Lutostański 18.03.2011 23:23

Ocena:

Topienie Marzanny to fajny zwyczaj i praktykuje się go w całej Polsce.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Justyna-Maria Bartkowiak 18.03.2011 17:55

Ocena:

Brawo , że przypominacie o tym obyczaju.Przychodzi wiosna i u nas obchodzono podobnie. Dawno temu gdy byłam dzieckiem to palilśmy marzannę.Teraz przemarsz z marzanną przez wieś i palimy ją,a z gaikiem wracamy i witamy wiosenkę .Pozdrawiam

Komentarz został ukrytyrozwiń