Wiadomości24 > Cywilizacja > Nauka > Tsunami - potwór z głębin

Pozycja materiału w rankingach:

#688 wg odsłon (tygodniowy)

688 miejsce

Dział: Nauka

Ocena: 46pkt

Oceń:

Tsunami - potwór z głębin

Dodał(a): Piotr T. Bogdanowicz
2008-04-19 16:40
Odsłon: 22667
Komentarzy: 6

Tagi:

Tsunami to japońskie określenie oznaczające "falę portową". Zjawisko to powstaje dość rzadko, jednak gdy już się pojawi to zazwyczaj niesie ze sobą śmierć i zniszczenie. Oto drugi tekst z cyklu "Tajemnice żywiołów ziemi".

Japońska rycina przedstawiająca falę portową / Fot. Wikipedia.pl / Public Domain

Poprzednio opisywałem jak powstaje huragan, teraz przyszła pora na tsunami.

Jak powstaje fala portowa?

Aby powstało tsunami muszą być spelnione dwa podstawowe warunki:
- do akwenu musi w sposób gwałtowny i nagły zostać przekazana ogromna ilość energii.
- akwen musi mieć odpowiednio dużą powierzchnię.

Rys. 1. Uproszczone schematy pokazujące pięć przyczyn powstawania tsunami: 1 - podmorskie trzęsienie ziemi; 2 - podmorska erupcja wulkaniczna; 3 - podmorskie osunięcie ziemi; 4 - duże osunięcie brzegu morskiego; 5 - upadek meteorytu. / Fot. Piotr Bogdanowicz

Zanim jednak napiszę co wywołuje tsunami, trzeba zwrócić uwagę na to co go nie wywołuje. Tsunami nie może powstać wskutek działania wiatru (pogody). Wiatr nie jest w stanie przekazać do morza odpowiednio dużej ilości energii w sposób gwałtowny. Tylko pięć czynników może wytworzyć tak ogromną ilość energii, że istnieje możliwość powstania fali portowej. To podmorskie trzęsienia ziemi, erupcje wulkanów położonych zarówno pod, jak i na powierzchni wody, podmorskie osunięcia ziemi, uderzenie meteorytu oraz (bardzo rzadkie zjawisko) duże osunięcie się brzegu morskiego.

Dlaczego Tsunami jest tak zabójcze?

Rys. 2. Zachowanie się tsunami podczas zbliżania się do brzegu. / Fot. Piotr Bogdanowicz

Ma to związek z energią i jej przenoszeniem. Najpierw mamy potężny impuls energii, która jest przekazywana m.in. wodzie. Jak wiemy z fizyki, energia nie może sobie od tak, po prostu, zniknąć. Musi zostać przekazana dalej, musi się rozejść. Jednym ze sposobów na rozładowanie energii jest właśnie powstanie tsunami. Wprawdzie fale portowe przenoszą tylko od 1 do 10 proc. energii uwalnianej podczas zjawiska, które jej wywołało, jednak szacuje się, iż liczby te kryją za sobą energię od 10 tys. do 100 tys. miliardów dżuli!

Gdy tsunami nadciąga doliną, woda morska bardzo szybko cofa się. / Fot. Wikipedysta Peregrine981 na licencji GNU Free Documentation license

Pomimo tak wielkiej energii, tsunami na otwartym oceanie są praktycznie niezauważalne. A to dlatego, że mają długości fali rzędu kilkuset kilometrów. Im głębsza woda, tym widoczna wysokość fali na otwartych wodach jest mniejsza (do 1 metra), a prędkość zabójczo wzrasta do nawet 900 km/h! W takiej formie tsunami jest w stanie przemierzyć tysiące kilometrów. Problem zaczyna się, gdy fala dociera do szelfu kontynentalnego, gdzie dno zaczyna się podnosić. Jak widzimy na ilustracji (Rys. 2), gdy głębokość wody zaczyna się zmniejszać, tsunami zaczyna coraz mocniej ocierać swoją podstawą o dno. Siła tarcia sprawia, że fala zwalnia. Energia skupiona do tej pory na prędkości musi się gdzieś podziać. Z tego powodu tsunami zaczyna zwiększać swoją wysokość. Poprzednio energia była skupiona na praktycznie niezauważalnym, bardzo długim wybrzuszeniu oraz na dużej prędkości. Teraz, wskutek siły tarcia, zmuszona jest skupić się w wysokiej na niejednokrotnie dziesiątki metrów ścianie wody, która z wielkim impetem wpada na brzeg niszcząc wszystko co się tam znajduje.

Grzbiet czy dolina...?

Wieś na Sumatrze po przejściu fali portowej / Fot. Wikipedia.pl / Public Domain

Nasze życie zależy od tego, co zaobserwujemy na wybrzeżu. Jeżeli tsunami dociera do brzegu grzbietem, nie mamy większych szans na ucieczkę, bowiem nagle, bez ostrzeżenia, zza horyzontu wyłania się potężna ściana wody, która wdziera się w głąb lądu. Inaczej sytuacja wygląda gdy fala portowa zbliża się do brzegu doliną. Wtedy sygnałem ostrzegawczym jest bardzo szybko cofająca się woda, niejednokrotnie aż za horyzont.

Rys. 3. Są dwie możliwości uderzenia tsunami: 1 - doliną; 2 - grzbietem / Fot. Piotr Bogdanowicz

Matka Natura daje wtedy ludziom nawet pół godziny na ucieczkę w wyżej położone tereny. Niestety, ciekawość ludzka i zafascynowanie odsłoniętym dnem morza bardzo często sprawia, że zamiast uciekać, ludzie podchodzą jeszcze bliżej. Wtedy nie ma już szansy na ratunek. Tsunami tak jak poprzednio nagle wyłania się zza horyzontu i z gigantyczną siłą niszczy i zabija wszystko co znajdzie się na jej drodze.

***

Pisząc ten artykuł posiłkowałem się książką Ernesta Zebrowskiego pt. "Niespokojna planeta. Największe kataklizmy naturalne w historii ludzkości".

Zobacz także:

OFFline profil autora

Autor: Piotr T. Bogdanowicz

Artykuły (115) Galerie (5) Średnia ocen (4.75)

Wiek: 23 | Miejscowość: Warszawa | Kraj: Polska

O mnie: Nazywają mnie tu PogodynkaW24 lub Wicherek :)

Ostatnie artykuły autora:

Pozycja autora w rankingach:

Dodaj do

Komentarze: 6

Sortuj komentarze:

A. Einstein 19.09.2011 22:00

Ocena:

wyjaśnienie jakie podaje autor, jakoby to siła tarcia o podłoże podczas zbliżania się do wybrzeża fali, była powodem jej spiętrzania się jest błędne, przecież zgodnie z zasadą zachowania energii gdyby siła tarcia spowalniała prędkość to energia tego procesu całkowicie by zamieniła się na ciepło i się rozproszyła, podgrzałoby się podłoże i tyle, nie wystarczyłoby już energii na podniesienie grzbietu fali, innymi słowy gdyby rzeczywiście siła tarcia o podłoże grała tu dużą rolę to te zjawisko by w ogóle nie zaszło, natomiast poprawne wyjaśnienie spiętrzania tsunami przy brzegu jest takie, że wynika to po prostu z zachowania masy i równań Naviera-Stocksa i to bez członu z lepkością, wzór na prędkość fali który z niego można łatwo wyprowadzić (np. Potter "Metody obliczeniowe fizyki" strony 201 i 202) wygląda tak, że ta zależność jest jak pierwiastek z głębokości, ten pierwiastek jest kluczowy bo powoduje, że szerokość fali przy brzegu znacznie maleje a więc masa która wcześniej była rozłożona na kilkuset kilometrach teraz jest cała zgromadzona na kilkudziesięciu więc zgodnie z zasadą zachowania masy fala musi się spiętrzyć i te zjawisko jest zupełnie nie zależne od tarcia i lepkości naprawdę można to w książce Pottera sprawdzić samemu

Komentarz został ukrytyrozwiń

Naimad 11.03.2011 21:49

Ocena:

Trochę więcej o tsunami i innych kataklizmach z udziałem wody można przeczytać w publikacjach dr W.S. Rybickiego. Faktem jest oczywiście, że wiele czynników może mieć wpływ na powstanie tsunami - ale co ma wpływ na powstanie tych czynników ? co tak naprawdę jest czynnikiem decydującym. Wg dr. Rybickiego podstawową przyczyna jest specyficzne rozstrojenie ogromnych mas ludzkich zamieszkujących daną przestrzeń.
Referat AKWILA – PRZESŁANIE „OLIWKI” – VIP FAKTOR - pozwoli przybliżyć Państwu omawiany zakres informacji.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Izabela Sobolewska 02.01.2011 11:29

Ocena:

124

może być

Komentarz został ukrytyrozwiń