Wiadomości24 > Cywilizacja > Historia > Umarł Żyd - prawdopodobna historia pewnej macewy

Pozycja materiału w rankingach:

#8192 wg odsłon (tygodniowy)

8192 miejsce

Dział: Historia

Ocena: 20pkt

Oceń:

Umarł Żyd - prawdopodobna historia pewnej macewy

Dodał(a): Honorata Stępień
2008-08-13 12:27
Odsłon: 6084
Komentarzy: 4

Tagi:

W Bieszczadach przed II wojną światową mieszkało ok. 14 tys. Żydów. Największe ich skupiska były w Lesku, Ustrzykach Dolnych i Lutowiskach. Po hitlerowskiej eksterminacji ocaleli nieliczni.

Cmentarz żydowski w Lutowiskach / Fot. Honorata Stępień

Nagrobek na cmentarzu w Lutowiskach. Być może pochowano tu rabina, na co może wskazywać korona. / Fot. Honorata Stępień

Gdy umierał czuwali przy nim by nie odchodził w samotności. W ostatnich chwilach chciał odmówić modlitwę: „Słuchaj Izraelu, Pan, Bóg nasz, jest Bogiem jedynym”. Nie był w stanie. Modlitwę odmówił za niego najstarszy syn. Gdy odszedł, bliscy zapalili świece, zatrzymali zegary, zasłonili lustra. Ciało przenieśli do domu pogrzebowego. Tam go umyli i ubrali w białą koszulę z lnianego płótna. Później odbyły się mary. Pochowali go następnego dnia, zgodnie z obrządkiem powstałym w Palestynie, gdzie gorący klimat sprzyjał szybkiemu rozkładowi martwego ciała. Spoczął w części dla mężczyzn bo żydowski cmentarz, dla nich bet dam - wieczny dom, a dla Polaków kirkut był podzielony na trzy części. W jednej chowano kobiety, w drugiej mężczyzn a w trzeciej dzieci. Ciało obłożono deskami, nie używając gwoździ. Do mogiły włożyli mu kłódkę – symbol zamkniętego życia. Potem nastąpiła żałoba. Przez siedem dni, najstarszy syn wedle tradycji powstrzymywał się od pracy, czytania ksiąg religijnych, mycia, noszenia skórzanego obuwia i współżycia z kobietą. Żałoba trwała przez kolejne 30 dni. Wtedy bliscy zmarłego nie nosili nowej odzieży, nie obcinali włosów, i nie brali udziału w uroczystościach. W rocznicę jego śmierci postawili macewę.

Macewa to żydowski nagrobek opatrzony inskrypcją i zdobioną płaskorzeźbą. Na macewie umieszczano nieprzypadkowe symbole, które miały związek z życiem i pochodzeniem zmarłych:

Lutowiska.Pamięć zmarłych Żydzi czczą poprzez zapalanie na grobach świeczek i kładzenie kamieni. / Fot. Honorata Stępień

PN – litery rozpoczynające inskrypcję, będące skrótem słów „tu spoczywa”.
Menora- świeczniki wieloramienne, umieszczane zwykle na grobach kobiet, symbol wiary.
Korona – symbol judaizmu, oznacza mądrość, pobożność lub głowę rodu, umieszczane na grobach rabinów.
Księgi – umieszczane na grobach nauczycieli i uczonych.

Według Jahwe człowiek powinien posiadać cztery przymioty: być leki jak orzeł, szybki jak jeleń, gwałtowny jak lampart i potężny jak lew.

Lew – symbol pokolenia rodu Dawida, może też oznaczać imię: Lejb, Arie, Yehuda,
Jeleń –imiona Hersz, Cwi, Naftali,
Niedźwiedź – imiona Ber i Dow,
Wilk – imiona Wolf, Szaf, Beniamin,
Owca- imię Rachela,
Gołąb – miłość, zgoda małżeńska, imiona Taube i Jona,
Pelikan – troska i miłość rodzicielska,
Wąż trzymający w paszczy własny ogon – symbol wiecznego trwania,
Wąż eskulapa – umieszczany na grobach lekarzy,
Moździerz – aptekarz,
Nożyce – krawiec,
Skrzypce- muzyk,
Łańcuch – złotnik,
Winna latorośl – symbol bogactwa, na grobie kobiety oznaka płodności,
Waza z kwiatami – drzewo życia,
Palma – nadzieja odkupienia, obfitość dóbr.

Lesko. Kolejne nagrobki. / Fot. Honorata Stępień

Na macewie umieścili lwa (bo Lejb był potężny jak lew), Pelikana (bo Lejb był dobrym ojcem), i węża eskulape.

Potem jego rodzina nie odnawiałaby niszczejącego nagrobku, to nie było w ich zwyczaju. Ufali, że miejscem spoczynku odtąd opiekuje się Bóg. Odwiedzaliby go dwa razy w roku: w rocznicę śmierci i w ostatni dzień kalendarza żydowskiego. Na cmentarzu nie jedliby i nie pili. Według tradycji bet dam to miejsce nieczyste, dlatego opuszczając go, myli by ręce.

Lejb nie wiedział, jakie ma szczęście, że odchodząc miał przy sobie bliskich i Boga, że mógł liczyć na godny, tradycyjny pochówek. Niedługo po jego śmierci, 22 czerwca 1942 roku, wszyscy jego bliscy zginęli z rąk dwóch gestapowców. Johan Backer i Arnold Doopke strzelali przez całą noc. Zabili 650 osób. Ofiary spoczęły w zbiorowej mogile w bieszczadzkim miasteczku – Lutowiskach.

W Bieszczadach przed II wojną światową mieszkało około 14 tysięcy Żydów. Największe ich skupiska były w Lesku, Ustrzykach Dolnych i Lutowiskach. Po hitlerowskiej eksterminacji ocaleli nieliczni. Po Żydach Bieszczadzkich pozostały cmentarze w Lesku, Lutowiskach, Ustrzykach Dolnych, Baligrodzie, Woli Michowej. Największy z nich to kirkut leski. Znajduję się tam około 2 tysięcy nagrobków. Najstarszy pochodzi z 1548 roku.

Lesko. Macewy zgodnie z tradycją zwrócone są na wschód. / Fot. Honorata Stępień

Lesko. Kartki z prośbami do Boga na grobach wielkich ludzi. / Fot. Honorata Stępień

Lutowiska. Miejsce nieczyste. / Fot. Honorata Stępień

Lesko.Jeden z największych cmentarzy żydowskich w Polsce. / Fot. Honorata Stępień

Zobacz także:

OFFline profil autora

Autor: Honorata Stępień

Artykuły (6) Galerie (3) Średnia ocen (4.83)

Wiek: 110 | Miejscowość: Warszawa | Kraj: Polska

Ostatnie artykuły autora:

Pozycja autora w rankingach:

Największa liczba odsłon (1473)

Dodaj do

Komentarze: 4

Sortuj komentarze:

Stefania Najsarek 17.08.2008 23:10

Ocena:

+) Interesująca, pięknie opisana tradycja związana z grzebaniem zmarłych.

Komentarz został ukrytyrozwiń

BARBARA Romer Kukulska 14.08.2008 08:57

Ocena:

119

kiedyś lubiłam zwiedzać cmentarze, ale nie odważyłam sie wejść na Kirkut. Chyba tylko raz. Nic nie rozumiejąc zrezygnowałam. Dużo straciłam.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Marta Wieszczycka 13.08.2008 23:17

Ocena:

Znakomity tekst. Ciekawe jest to tłumaczenie znaków. Hmm, swoją drogą to miłe, że Żydzi wierzą, że o groby dba sam Bóg. Dlatego ich groby się spokojnie przechylają. Nie przyjdzie żaden rabin i nie wyrzuci zmarłych, bo grób nieopłacony i już go można sprzedać komuś innemu...
A cała historia smutna.

Komentarz został ukrytyrozwiń

Benedykt Kowalski 13.08.2008 13:20

Ocena:

piękna historia;-)+

Komentarz został ukrytyrozwiń