Wielcy tarnowianie: Jan Tarnowski, pierwszy rycerz Rzeczypospolitej

Dodał(a): Tomasz Osuch
2011-05-16 07:42
Odsłon: 3913
Komentarzy: 1

Tagi:

Jan Amor Tarnowski - prawnuk Zawiszy Czarnego, najdłużej urzędujący w historii Polski hetman wielki koronny, utalentowany polityk, niezwyciężony dowódca wojskowy, teoretyk sztuki wojennej, budowniczy, kronikarz, mecensas kultury i sztuki.

Herb szlachecki Leliwa / Fot. Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku, Tadeusz Gajl, Gdańsk 2007/Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0/Wikimedia Commons

"Rod Domu Tarnowskiego, ani gościem, ani przychodniem w Polszcze nigdy u nas nie był, jako niektorzy pod kądzielą siedząc między babami powiedaią, iż Leliwa z Niemiec od Renu do Polskiey przyszła: co nie iest. Albowiem Leliwa, tak Polskim herbem zawsze była, jako jest Starza, Srzeniawa, Tramli, Jastrzembiec, Łodź, Odrowąż, Nałęcz, y inne Polskie herby..."

Tak o szlacheckim pochodzeniu rodu Tarnowskich pisał biograf Jana Tarnowskiego i uczestnik ówczesnych zamkowych dysput, Stanisław Orzechowski, w swoim dziele "Żywot i śmierć Jana Tarnowskiego..." Tarnowscy, choć nie jedyni posługujący się herbem Leliwa, faktycznie byli jednym z najbardziej znamienitych polskich rodów szlacheckich. Najlepszym tego przykładem jest życie Jana Tarnowskiego - hetmana wielkiego koronnego, sprawującego swój urząd nieprzerwanie przez 32 lata, zdolnego polityka, utalentowanego dowódcy wojskowego, teoretyka sztuki wojennej, budowniczego, wreszcie kronikarza i bibliografa oraz wielce zasłużonego dla polskiego dziedzictwa narodowego mecenasa kultury i sztuki.

Wielcy tarnowianie: generał Józef Zachariasz Bem,

Bohater Obojga Narodów. Czytaj część I i część II

Jan Amor Tarnowski / Fot. Zamek Królewski w Warszawie/public domain/Wikimedia Commons

Z niemożliwością graniczyłoby zapewne podjęcie próby wyliczenia wszystkich zasług Jana Tarnowskiego dla Polski oraz umiłowanego przez niego miasta Tarnów, gniazda rodu Tarnowskich. W ciągu 73 lat swojego życia, szósty potomek z linii męskiej Spycimira Leliwity pełnił najważniejsze w państwie polskim urzędy, sprawując przy tym inne liczne funkcje. Był m.in. - jak już wiemy - hetmanem wielkim koronnym (1527-1559), wojewodą i kasztelanem krakowskim, kasztelanem wojnickim, starostą sandomierskim, lubaczowskim, stryjskim i chmielnickim. Hetman z Tarnowa był jednym z nielicznych wówczas Polaków, którego imię znała cała niemal Europa. Jego biografię, jako jedynego Polaka obok króla Zygmunta Starego, zamieścił w 1554 roku włoski biograf i historyk Paolo Giovio w swym dziele "Elegia virorum bellicae virtute illustrim", traktującym o najzacniejszych dowódcach i wojownikach ówczesnej Europy.

Jako właściciel jednej z największych fortun szlacheckich Polski, niemałej zresztą na skalę europejską, na którą składało się ponad 120 wsi i 10 miast, Tarnowski zaskarbił sobie także serdeczność i szacunek swoich poddanych, szczególnie zaś z racji rozsądnego gospodarzenia swym okazałym majątkiem. Dziś przypada 450. rocznica śmierci hetmana Jana Tarnowskiego. Warto więc przy tej okazji przypomnieć tę niezwykłą postać.