Wielkanocne pisanki i symbol boga słońca Pta

Źródło: Gość dnia
2009-04-07 19:36
Odsłon: 4348
Komentarzy: 1

Tagi:

Jaka jest geneza zwyczaju zdobienia pisanek, malowanek, wyklejanek w okresie cyklu świąt wielkanocnych?

Jajo wielkanocne na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie. / Fot. PAP/Andrzej Rybczyński

Barwne - malowane, kraszone czy oklejane, batikowane lub skrobane pisanki od wielu lat są ozdobą wielkanocnego stołu i najbardziej znanym rekwizytem obrzędowości świątecznej. Na całej kuli ziemskiej, jak to wynika z dotychczasowych badań archeologiczno-etnograficznych, jajko stanowi uniwersalny symbol życia i płodności, wykorzystywany nie tylko w okresie świąt powracającej wiosny.

Geneza wierzeń, związanych z jego symboliką, sięga więc najdawniejszych okresów tworzenia się kultury. W Egipcie faraonów jajko powiązane ze słońcem, dawcą życia w przyrodzie, stanowiło symbol boga słońca Pta, w Grecji było jednym z atrybutów Afrodyty, bogini płodności, uważanym za symbol urodzin. Mity indyjskie i filipińskie wyprowadzają z jajka świat. A w micie o Tezeuszu, w dniu przeznaczonym na śmierć świętego króla, królowa księżyca podaje mu jabłko, zwiastun śmierci, on zaś pokazuje talizman pisankę - jajo zmartwychwstania.

W kulturach Azji i Europy jajko jest podstawą magii leczniczej i składnikiem wszelkiej magii życia i płodności. Dlatego też, zgodnie z ludową tradycją, jajko zamurowane w podwalinie, zabezpiecza dom od nieszczęścia, przerzucone przez dach - chroni od pożaru, a drób - od jastrzębi. W okolicach ubogich w wodę zakopywano zniesione w Boże Narodzenie jajko, a w miejscu tym miało wytrysnąć źródło. Jajkiem wielkanocnym, zgodnie z zasadami magii homeopatycznej, pocierano grzbiety bydła i koni, aby były równie zdrowe i okrągłe jak ono. Skorupkami karmiono drób, aby się dobrze chował, zakopywano w grządkach dla ochrony jarzyn przed szkodnikami, wierzono, że zioła, wyrastające na skorupkach, mają wzmocnioną moc leczniczą.

Poza tym, źródła ikonograficzne wskazują na związek jaj z obrzędowością zaduszną. W większości religii śmierć jest tylko progiem życia, a więc symbolika jajka - jako istoty życia - wydaje się najbardziej korzystna przy obrzędach poświęconych zmarłym. U starożytnych Greków i Rzymian jajko było ulubioną strawą zmarłych, wkładano je do grobów lub składano na mogiłach.

Zobacz także: